حاجت نباشد . * ( وَإِذْ قالَ اللَّه يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ اتَّخِذُونِي وَأُمِّي إِلهَيْنِ مِنْ دُونِ اللَّه ) * ، ياد كن اى محمّد چون گفت ، يعنى چون گويد خداى تعالى روز قيامت عيسى مريم را كه تو گفتى مردمان را كه مرا و مادرم را به خدايى ( 1 ) گيرى ( 2 ) بدون خداى تعالى . و بعضى ( 3 ) گفتند : معطوف است على ما قبلها ، و عامل در او * ( يَوْمَ يَجْمَعُ اللَّه الرُّسُلَ ) * ( 4 ) ، ثمّ قال و ذلك اذ يقول اللَّه ( 5 ) له * ( يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ ) * ( 6 ) * ( اذْكُرْ نِعْمَتِي ) * و يقول له : * ( أَ أَنْتَ قُلْتَ لِلنَّاسِ ) * . ابو القاسم بلخىّ ( 7 ) گفت : اين ماضى است بر حال و صورت خود ، و اين آنگه بود كه خداى تعالى ( 8 ) عيسى را به آسمان برد ، و هم ابو القاسم بلخى گفت : « اذ » به معنى « اذا » استعمال كنند تا آيت محمول بود بر آن كه اين قول روز قيامت باشد ، و مثله قوله تعالى : وَلَوْ تَرى إِذْ فَزِعُوا فَلا فَوْتَ ( 9 ) ، كأنّه تعالى قال : اذا يفزعون ، و قال اللَّه تعالى : وَلَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ ( 10 ) ، و قوله : وَلَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ ناكِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ ( 11 ) ، قال ابو النّجم : ثمّ جزاه اللَّه عنّا اذ جزى جنّات عدن فى علالىّ العلى و المعنى « اذا » ، و قال الأسود : و الان اذ هازلتهنّ و انّما يقلن الا لم يذهب المرء مذهبا هذا البيت اخرم . فامّا استعمال « اذا » به معنى « اذ » يقول بعض اهل اليمن : و ندمان يزيد الكأس طيبا سقيت اذا تغوّرت النّجوم مراد ماضى است آن ( 12 ) جا ، و امّا لفظ ماضى به معنى مستقبل ( 13 ) بسيار است در

--> ( 1 ) . لت ، مر : به خداى . ( 2 ) . مج ، وز ، مت ، آج ، لب ، آف ، لت ، مر : گيريد . ( 3 ) . مج ، وز ، مت دگر ، لت مر ديگر . ( 4 ) . لت است . ( 5 ) . لت تعالى . ( 6 ) . اساس و ديگر نسخه بدلها : ندارد ، با توجه به ضبط قرآن مجيد افزوده شد . ( 7 ) . لت قدس سره . ( 8 ) . لت : خداوند تبارك و تعالى . ( 9 ) . سورهء سبا ( 34 ) آيه 51 . ( 10 ) . سورهء سبا ( 34 ) آيهء 31 . ( 11 ) . سورهء سجده ( 32 ) آيهء 12 . ( 12 ) . لت : اين . ( 13 ) . لت در ميان عرب و اهل نجات .