موسى گفت : وَأَوْحَيْنا إِلى أُمِّ مُوسى أَنْ أَرْضِعِيه ( 1 ) ، و گفتند : به معنى القاست ، كما قال الشّاعر : الحمد للَّه الَّذى استقلَّت باذنه السّماء و اطمأنّت اوحى لها القرار فاستقرّت و روى وحى لها القرار ، و هما لغتان ، و ابو القاسم بلخي گفت : مراد آن است كه اوحيت الى عيسى فى الحوارييّن ، و نيز اين نعمت ياد كن كه چون من وحى كردم به حواريّان - و آن خواصّ اصحاب عيسى بودند . حسن بصرى گفت : گازران بودند براى آن ايشان را حوارىّ خواندند لتحويرهم الثّياب ، أى تبيضهم . مجاهد گفت : صيّادان بودند ، و بعضى دگر گفتند : ملَّاحان بودند . قتاده گفت : وزراى عيسى بودند ، بعضى گفتند : چهل مرد بودند . عكرمه گفت ، دوازده مرد بودند : فطرس و يعفونس ( 2 ) و بخنس و اندرائيس ( 3 ) و فيلس ( 4 ) و تلما و منتا و توماس و يعقوب ( 5 ) خلقانا و قداوسيس ( 6 ) و قنانيا ( 7 ) و تودس . وحى كردم به ايشان كه ايمان آرى ( 8 ) : [ به من ] ( 9 ) و پيغامبر من عيسى - عليه السّلام . ايشان گفتند : ايمان آورديم و گواه باش كه ما مسلمانيم . * ( إِذْ قالَ الْحَوارِيُّونَ ) * ، نيز ياد كن چون گفتند حواريان : يا ( 10 ) عيسى * ( هَلْ يَسْتَطِيعُ رَبُّكَ ) * ، كسائى خواند : هل تستطيع ربّك ، بر تقدير هل تستطيع ان تسأل ربّك و تدعو ربّك [ به تاء ] ( 11 ) ، و نصب « ربّك » و بتوان ( 12 ) كردن كه تقدير اين محذوف نبايد كردن ، و معنى آن بود كه : ممكن باشد تو را و رونده بود تو را و اعتماد دارى كه اگر بگويى روان باشد ، چنان كه يكى از ما گويد : هل تملك فلانا ، هل تستطيعه ، و هل

--> ( 1 ) . سورهء قصص ( 28 ) آيهء 7 . ( 2 ) . آج ، لب : يعقويس ، چاپ شعرانى ( 4 / 369 ) : يعقوبس . ( 3 ) . اساس : انداس ، با توجّه به مج تصحيح شد . ( 4 ) . آج ، لب : قيلس . ( 5 ) . مج ، وز ، آج ، لب بن . ( 6 ) . مج ، وز : قداوستيس . ( 7 ) . وز : قنانيا . ( 8 ) . آرى / آريد . ( 11 - 9 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد . ( 10 ) . آج ، لب : يا عيسى ، مر : * ( يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ ) * . ( 12 ) . مر : نتوان .