المضاف إليه مقامه ، أى شهادة [ اثنين ] ( 1 ) كقوله تعالى : وَسْئَلِ الْقَرْيَةَ ( 2 ) ، أى اهلها . قولى ديگر در رفع او آن است كه : خبر مبتدا محذوف است ، و آن ظرفى مقدّم است و رفع او هم بر ابتداست ، و التّقدير : عليكم شهادة بينكم ، قولى ديگر آن است كه : شهادة مرفوع است به ابتدا . وَإِذا حَضَرَ ، در جاى خبر اوست بر تقدير آن كه : اقامة * ( شَهادَةُ بَيْنِكُمْ ) * وقت الحضور على تقدير وقت شهادة بينكم وقت الحضور ، و اين قول ضعيف است براى آن كه وقت اقامهء شهادت وقت حضور مرگ موصى نباشد ، بل وقت دعوى المدّعي باشد و عند الحاجة الى الشّهادة . و اثنان مرفوع باشد به فاعليّت از فعلى محذوف كه دلّ عليه لفظ الشّهادة و التّقدير فليشهد اثنان . و بعض دگر گفتند تقدير چنين است كه : شهادة بينكم ان يشهد اثنان ، اين قريب است به قول اوّل از روى معنى . و قوله : * ( إِذا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ ) * ، چون حاضر آيد به يكى از شما مرگ « حضور » به معنى قرب است به هر حال ، براى آن كه اگر مرگ حاضر آيد و مرد بميرد وصيّت نتواند كردن و گواه گرفتن ، و نظيره قوله : حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الآنَ ( 3 ) ، و قوله : حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ ( 4 ) ، چون مرده باشد نتواند اين سخن گفتن ، و كذا قال : حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْه رُسُلُنا ( 5 ) ، و مراد در اين مواضع مقاربت است . و در معنى « شهادت » سه قول گفتند : يكى آن كه گواى ( 6 ) است كه عند اقامت آن استخراج حقوق كنند ، و يكى آن كه حضور است من قولهم : شهدت كذا اذا حضرته ، و منه قوله تعالى : وَلْيَشْهَدْ عَذابَهُما طائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ ( 7 ) ، و سيوم ( 8 ) آن كه به معنى سوگند است من قولهم : اشهد باللَّه أى احلف باللَّه ، و قوله تعالى : فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّه ، و قول اوّل قويتر است و لا يقتر است ، به قصّهء آيت . و قوله : * ( حِينَ الْوَصِيَّةِ ) * ، نصب او بر ظرف است و نشايد كه عامل در او * ( شَهادَةُ ) *

--> ( 1 ) . اساس ، آف : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 2 ) . سورهء يوسف ( 12 ) آيهء 82 . ( 3 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 18 . ( 4 ) . سورهء مؤمنون ( 23 ) آيه 99 . ( 5 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيه 61 . ( 6 ) . مج : گوايى ، آج ، لب : گواهى . ( 7 ) . نور ( 24 ) آيهء 2 . ( 8 ) . مج ، وز ، لت : سه‌ام ، مر : سيم .