سبز ميوه‌دار باشند به انواع ثمار در هر ثمره هر طعم كه او خواهد و جويهاى روان از آب و مى و شير و انگبين . * ( وَذلِكَ جَزاءُ الْمُحْسِنِينَ ) * ، اشارت است به ثواب ، گفت : و اين ثواب و جزا و پاداشت ( 1 ) نيكوكاران باشد ، و لفظ اگر چه بر عموم است معنى خصوص باشد ، يعنى اگر جزا بر او روا باشد ( 2 ) و او از آنان باشد انتفاع به جزا بر او روا بود ، چه قديم - جلّ جلاله - محسن است و احسان او زيادت احسان همه محسنان است و لكن جزا بر او روا نبود . * ( وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآياتِنا ) * ، حق تعالى چون ذكر اهل كتاب كرد ، و ايشان بر دو نوع بودند : مؤمنان و كافران ، چون ذكر مؤمنان ( 3 ) ايشان بگفت و آنچه ايشان را خواهد بودن از ثواب ذكر كافران و وعيد و عقاب ايشان بگفت تا بطريق الخوف و الرّجاء و التّرغيب و التّرهيب مكلَّفان را تحريض كرده باشد . آنگه تكذيب با كفر مقرون كرد كه اگر چه كفر به چند طريق [ باشد ] ( 4 ) كفر ايشان تكذيب رسول بود - عليه السّلام - و تكذيب قرآن ، و دگر ( 5 ) آن كه چون آيت در صفت ايشان بود و ايشان جامع بودند هر دو را ايشان را به هر دو وصف كرد امّا بر عموم گفت تا ايشان و جز ايشان داخل باشند در آن وعيد و ديگران را نيز لطف باشد . * ( أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَحِيمِ ) * ، ايشان اهل دوزخند ، و « جحيم » فعيل باشد به معنى مفعول و جحم شدّت ايقاد نار باشد ، قال الشّاعر : و الحرب لا يبقى لجا حمها التّخيّل و المراح و در قرآن مراد به جحيم دركه و نام ( 6 ) دوزخ است ، و او اسمى علم است با لام كه در او باشد ( 7 ) كالنّجم للثّريّا كانّه ( 8 ) علم له . * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَيِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّه لَكُمْ ) * - الاية ، مفسّران گفتند : سبب نزول ( 9 ) آيت آن بود كه چون رسول - عليه السّلام - با صحابه وصف قيامت بكرد و

--> ( 1 ) . آف : پاداش . ( 2 ) . مج ، مت ، وز ، لت : بود . ( 3 ) . مج ، مت ، وز : مؤمنانشان . ( 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج افزوده شد . ( 5 ) . مج ، مت ، وز ، لت : ذكر . ( 6 ) . آف او . ( 7 ) . مج ، مت ، وز ، لت : شده است . ( 8 ) . مج ، مت ، وز ، لت : فانّه . ( 9 ) . مج ، مت ، وز اين .