و بازداشت و فرود آمد في غير منزل على غير كلاء و ماء ( 1 ) و گفت : هر كه من مولاى اويم على مولاى اوست ، و لفظ « مولا » اگر چه محتمل است ( 2 ) ده معنى را - چنان كه شرح داده شود - حمل بر آن توان كردن كه حال را لايق بود ( 3 ) و فايدهء كلام به آن بر جاى بماند . امّا اقسام مولا : بدان كه « مولا » در لغت منقسم ( 4 ) بود بر يازده قسمت . مولى آيد به معنى اولى و او اصل است و مرجع و معانى دگر اقسام به اوست چنان كه گفته شود و از شواهد ( 5 ) قوله تعالى : مَأْواكُمُ النَّارُ هِيَ مَوْلاكُمْ ، ( 6 ) كافران را گفت : مأواى شما دوزخ است و دوزخ مولاى شما يعنى به شما اوليتر است و جز اين معنى احتمال نكند و از شواهد او در شعر قول لبيد است : فغدت ( 7 ) كلا الفرجين تحسب انّه مولى المخافة خلفها و أمامها يعنى اولى بالمخافة و از ميان اهل لغت در اين خلاف نيست . دگر به معنى مالك رقّ باشد خداوندى كه بنده ( 8 ) دارد به ملكيّت و شاهد او قوله تعالى : ضَرَبَ اللَّه مَثَلًا عَبْداً مَمْلُوكاً لا يَقْدِرُ عَلى شَيْءٍ ( 9 ) الى قوله : وَهُوَ كَلٌّ عَلى مَوْلاه ( 10 ) ، يعني على مالكه ، و سيم ( 11 ) : به معنى معتق و چهارم : به معنى معتق و معتق را كه آزاد كننده باشد مولى من فوق ( 12 ) و آن را كه آزاد كرده بود مولى من تحت خوانند ، و همچنين خداوند و بنده را مولى خوانند قبل العتق و اين قسمتى دگر باشد و اين را به شواهد حاجت نيست از معروفى اين پنج قسمت است و آنچه به شاهد معتق شايد ، قوله تعالى : ادْعُوهُمْ لآبائِهِمْ هُوَ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّه فَإِنْ لَمْ تَعْلَمُوا آباءَهُمْ فَإِخْوانُكُمْ فِي الدِّينِ وَمَوالِيكُمْ ( 13 ) ، و ششم : به معنى پسر عم باشد ، چنان كه شاعر گفت : ( 14 )

--> ( 1 ) . مج ، مت ، وز ، آج ، لب ، لت مر : ماء . ( 2 ) . آن به . ( 3 ) . وز ، لت ، مر : كه لايق حال وقت باشد . ( 4 ) . آن : متقسم . ( 5 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر او . ( 6 ) . سوره حديد ( 57 ) آيه 15 . ( 7 ) . اساس : فعدت . ( 8 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر : كه او بنده‌اى . ( 9 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 75 . ( 10 ) . سورهء نحل ( 16 ) آيهء 76 . ( 11 ) . مج ، مت ، وز ، آف : سيوم : لت : سئم . ( 12 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر خوانند . ( 13 ) . سورهء احزاب ( 33 ) آيهء 5 . ( 14 ) . وز ، مت شعر .