* ( فَمَنَّ اللَّه عَلَيْكُمْ ) * ، خداى بر شما منّت نهاد به تقويت شما تا ممكّن شدى ( 1 ) و اسلام ظاهر بكردى ( 2 ) اين قول سعيد جبير است . مغربى گفت : * ( كَذلِكَ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلُ ) * ، شما پيش از اين هم چون او بودى ( 3 ) آحاد و أذلَّاء ، يك يك بى يار و ناصر ، هر كس شما را ديدى بر شما ظفر يافتى ، فمنّ اللَّه عليكم بأن كثّركم و اظهركم على المشركين . سدّي گفت : تاب اللَّه عليكم ، خداى تعالى توبهء شما را بپذيرفت . * ( فَتَبَيَّنُوا ) * ، نيك بدانى ( 4 ) تا تثبّت كنى ( 5 ) و تأنّى به جاى آرى ( 6 ) . و در آيت دليل نيست بر آن كه ايمان قول به زبان باشد ، براى آن كه حكم اسلام از تبقيه و حقن الدّماء و الأموال به اسلام باشد و بر ايمان ثواب باشد ، و ايمان به دل باشد و اسلام به جوارح . و نيز در آيت تمسّك نيست مجبّره را براى آن كه خداى ( 7 ) گفت : * ( فَمَنَّ اللَّه عَلَيْكُمْ ) * ، براى آن كه اين منّت بر قول بيشتر مفسّران بر اعزاز و اظهار و اكثار است ، و بر قول ابن زيد كه گفت : منّت به اسلام است ، مراد آن است كه به الطاف و توفيق و اقدار ( 8 ) و تمكين و ازاحت علَّت و نصب ادلَّه و اسبابى كه در تكليف تعلَّق دارد به خداى تعالى تا بنده ايمان آرد و بر ايمان ثبات كند . * ( إِنَّ اللَّه كانَ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيراً ) * ، كه خداى تعالى به هر چه شما مىكنى ( 9 ) از خير و شر عالم است بر او هيچ پوشيده نيست . و ابو جعفر من طريق النّهروانىّ خوانده است : « مؤمنا » ( 10 ) به فتح « ميم » دوم على انّه مفعول ، و ابو القاسم بلخى اين قراءت روايت كرد از باقر - عليه السّلام - و معنى آن باشد كه : آن كس كه به امان به شما آيد و از شما زنهار جويد مگوى ( 11 ) او را كه تو ايمن نه‌اى و ما تو را ايمن نخواهيم كردن ، بر اين قراءت اصل كلمه امان باشد ( 12 ) بر قراءت عامّه از ايمان باشد .

--> ( 1 ) . مر : متمكّن شديد . ( 2 ) . تب ، مر : بگرديد . ( 3 ) . تب ، مر : بوديد . ( 4 ) . تب ، مر : بدانيد . ( 5 ) . تب ، مر : كنيد . ( 6 ) . تب ، مر : به جاى آريد . ( 7 ) . آج ، لب تعالى . ( 8 ) . وز : اقرار . ( 9 ) . تب ، مر : مىكنيد . ( 10 ) . تب : لست مؤمنا . ( 11 ) . تب ، مر : مگوييد . ( 12 ) . تب و .