عبد اللَّه عبّاس است و زهرى و شعبى و ابراهيم و نخعى و قتاده و ابن زيد و اين مذهب شافعى است ، و بعضى دگر گفتند : مراد آن است كه او اگر چه از كافران معاهد باشد او مؤمن باشد ، و اين مذهب ماست و قول جماعتى مفسّران چون حسن بصرى و ابراهيم النّخعى ، الَّا آن كه مذهب ما آن است كه ديت به وارثان مسلمانش دهند و به كافران ندهند ، و اگر هيچ وارث مؤمن ندارد ( 1 ) ديت ( 2 ) بيت المال را باشد ، و مراد به عهد ذمّه است ، و خطا آن باشد كه او قصد چيزى دگر كند آن بر نيايد چيزى دگر بر آيد . امّا ديت ، بنزديك ما شش جنس باشد : شتر و گاو و گوسفند و زر و سيم و حلَّه ، اگر مرد اهل شتر باشد صد شتر ، و اگر اهل گاو باشد دويست گاو ، و اگر اهل گوسپند باشد هزار گوسپند ، و اگر اهل زر باشد هزار دينار ، و اگر از اهل درم باشد ده هزار درم ، و اگر از اهل حلَّه باشد دويست حلَّه ، و اين قول ابو يوسف و محمّد الحسن ( 3 ) است و احمد حنبل ، الَّا آن است كه ايشان از گوسپند دو هزار گفتند ، و ابو حنيفه گفت : اصل او سه است زر و درم و شتر ، الَّا آن است كه گفت : مخيّر باشد و اعواز شرط نكرد . و شافعى را دو قول است در قديم گفت : صد شتر اگر نيابند ( 4 ) يا هزار دينار يا دوازده هزار درم و بيشتر ( 5 ) فاضلتر باشد ، و قولى دگر آن است كه در جديد گفت : صد شتر بايد ، اگر نيابد انتقال كند با بهايش چندان كه برآيد . و در روايت بعضى اصحاب ما از درم دوازده هزار آمده است . آنگه در تغليظ و تخفيف آن خلاف كردند . ديت عمد مغلَّظ ستانند ، اگر زر باشد هزار دينار سرخ ، و اگر شتر باشد صد شتر تمام است ، و شافعى گفت : در قتل عمد و شبيه [ عمد ] ( 6 ) ديت بر سه ثلث باشد ، سى ( 7 ) حقّه و آن سه ساله باشد در چهارم شده كه مستحقّ ركوب باشد سى جذعه و آن

--> ( 1 ) . اساس ، مت و ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد . ( 2 ) . وز ، تب ، آج ، لب ، مر ، لت او . ( 3 ) . لب ، مر ، لت : محمّد بن الحسن . ( 4 ) . مر : و اگر نباشد . ( 5 ) . تب ، آج ، مر ، لت : و شتر . ( 6 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 7 ) . مر : سى و سه .