هم اين است : الَّا ان يقتله ( خطأ ) ( 1 ) آن كس كه مؤمنى را به خطا بكشد ، * ( فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ ) * ، أى فعليه تحرير رقبة ، بر اوست كه بردهء مؤمن ( 2 ) آزاد كند ( 3 ) . بدان كه قتل بر سه ضرب است : عمد محض است و خطاى ( 4 ) محض است و خطاء شبيه بالعمد ، و مذهب ابو حنيفة و شافعى هم اين است ، و مالك [ گفت ] ( 5 ) بر دو ضرب است : عمد و خطا ، و آنچه ما شبيه ( 6 ) عمد گفتيم او عمد گفت . امّا قتل عمد را در وقود باشد و قصاص ، الَّا كه اولياى مقتول عفو بكنند يا به ديت راضى شوند . و خطاى شبيه ( 7 ) عمد آن باشد كه : قصد كند به تأديب كسى كه او را [ در ] ( 8 ) شرع باشد كه او را تأديب كند ( 9 ) كشته شود ، يا كسى را فصد كند ( 10 ) ، يا دارو ( 11 ) دهد و غرض منفعت و مصلحت آن كس باشد قتل حاصل شود اين خطايى باشد كه با عمد ماند ، اين جا قصاص واجب نبود ، بل ديت بايد دادن مغلَّظ در خاصّ مال قاتل دون عاقله . و امّا خطاى محض آن بود كه كسى تيرى به صيدى اندازد بر كسى آيد ( 12 ) كشته شود آن كس ( 13 ) بر او كفّارت باشد در خاصّ مال او و ديت بر عاقله باشد [ 332 - ر ] ، مخفّف - چنان كه بيان كرديم ( 14 ) - وقود نباشد به هيچ حال . امّا قتل عمد هر عاقلى بالغ كه او قصد كشتن غيرى كند به هر آلت كه باشد از آهن و جز آن از چوب و سنگ و زهر و گلو گرفتن و هر چه به غالب عادت عند آن قتل حاصل آيد - اگر آزاد باشد و اگر بنده - و اگر كافر باشد يا مسلمان - مرد يا زن به هر وجه كه باشد قصاص واجب بود بر او ( 15 ) الَّا كه اولياى مقتول راضى شوند به ديت يا به

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها بجز مت و . ( 2 ) . مر : بندهء مؤمن را . ( 3 ) . مر و . ( 4 ) . وز ، تب ، مر : خطاء . ( 5 ) . اساس ، مت : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 7 - 6 ) . ملب : شبه . ( 8 ) . اساس ، مت : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 9 ) . مر : تأديب بايد كرد ، چون او را تأديب كند . ( 10 ) . تب ، لب ، مر : قصد كند . ( 11 ) . مر : دارويى . ( 12 ) . تب ، مر و . ( 13 ) . مر را . ( 14 ) . همهء نسخه بدلها : چنان كه بيان كنيم . ( 15 ) . اساس ، مت كه ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها زايد مىنمايد .