مفرد آورد ، الا ترى الى قول الشّاعر : وعدنا الصّالحين لهم جزاء و جنّات و عينا سلسبيلا و « جنّات » و « عين ( 1 ) » را نصب كرد بر موضع جزا به اضمار أنّ ( 2 ) و تقدير آيت اين است كه : انّ لهم مغفرة و اجرا عظيما . خداى تعالى براى ترغيب مكلَّفان بر طاعت ايشان را وعدهء آمرزش و ثواب مىدهد ( 3 ) تا داعى ( 4 ) ايشان قوى بود به فعل طاعت و اجتناب معصيت . و وجهى دگر در تقدير آيت آن است كه موعود به را محذوف گويند ، و التقدير : وعد اللَّه الَّذين آمنوا و عملوا الصالحات الجنّة . آنگه كلامى مستأنف از سر گرفت و گفت : * ( لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ ) * و اين جمله‌اى باشد از مبتدا و خبر و مراد به « اجر » ثواب است بلا خلاف ، براى آن كه اجر مزد بود و مزد عقيب ( 5 ) عمل بود ( 6 ) ، چون عمل كه در آيت است ايمان است و عمل صالح اجر و مزد آن لا محال ثواب باشد . و اصل مغفرت ستر باشد چنان كه گفتيم پيش از اين . آنگه در برابر آن چون ذكر ثواب مطيعان ( 7 ) كرد بيان عقاب كافران و عاصيان بگفت ( 8 ) تا به طرفى ( 9 ) التّرغيب و التّرهيب و الخير و الشّرّ ، مكلَّفان را تحريض كرده باشد . گفت : * ( وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَحِيمِ ) * ، گفت : آنان كه كافر شوند و آيات من به دروغ دارند ايشان اهل دوزخ باشند . و جحيم فعيل باشد بمعنى فاعل ، من جحمت النّار ، و در قرآن نامى است از نامهاى دوزخ علم با آن كه لام در او شده است كالنّجم للثّريّا . * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا نِعْمَتَ اللَّه عَلَيْكُمْ ) * ، آنگه تذكر ذكر نعمتها كرد و از دفع اذيّت و بليّت دشمنان از ايشان گفت : ياد كنيد و نعمتهاى من بر شما چون هم ( 10 ) كردند قومى كه دست به شما دراز كنند و قصد كشتن و هلاك شما كنند .

--> ( 1 ) . آج ، لب ، مر ، لت : عينا . ( 2 ) . وز : آن . ( 3 ) . لت : داد . ( 4 ) . مر : داعيهء . ( 5 ) . آج ، لب : عقب . ( 6 ) . لت : باشد . ( 7 ) . مر را . ( 8 ) . تب ، آج ، لب ، مر : بگفت ، لت : گفت . ( 9 ) . آج ، لب ، مر : بطريقى . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها : همة .