عبد الرّحمن بن سمره گفت : رسول - عليه السّلام - در مسجد آمد روزى و ما در مسجد بوديم . گفت : دوش خوابى عجب ديدم ، مردى را ديدم از امّت من و پيغامبران را ديدم حلقه حلقه نشسته ( 1 ) هر كه خواست تا در حلقه شود براندند او را ، غسل جنابتش بيامد و دست او گرفت ( 2 ) و او را در پهلوى من بنشاند . قوله تعالى : * ( وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّه عَلَيْكُمْ ) * ، خداى جلّ جلاله تذكير نعمت كرد بندگانش را ، گفت : ياد كنيد نعمت خداى را بر شما به بيان ( 3 ) و ايضاح دين حقّ شما را و اعلام كردن او شما را معالم شرع و آنچه مصالح شما به آن متعلَّق است از احكام دين از آب دست و طهارت نماز و غسل جنابت و تيمّم در وقت عذر و جز آن از انواع نعمتهاى دينى و دنياوى ( 4 ) . * ( وَمِيثاقَه الَّذِي واثَقَكُمْ بِه ) * ، و آن عهد كه با شما كرد . بلخى و جبّائى گفتند مراد آن عهد است كه رسول - عليه السّلام - بر ايشانها گرفت كه طاعت خداى دارند و امتثال اوامر او كنند . و بعضى دگر گفتند : مراد مبايعت ليلة العقبه است و بيعة الرّضوان و اين قول عبد اللَّه عبّاس است . * ( إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنا ) * [ 372 - پ ] * ( وَأَطَعْنا ) * ، چون گفتى : ما سميع و مطيعيم ، فرمان تو شنيديم و طاعت تو پيش گرفتيم . * ( وَاتَّقُوا اللَّه ) * ، و از خداى بترسيد ( 5 ) كه خداى تعالى عالم است به اسرار دلهاى شما . و ابو الجارود روايت كرد از باقر - عليه السّلام - كه گفت : مراد به ميثاق آن عهد است كه رسول - عليه السّلام - بر امّت گرفت در حجّة الوداع به ولايت امير المؤمنين ( 6 ) - عليه السّلام - و تحريم خمر و كيفيّت وضو . * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّه شُهَداءَ بِالْقِسْطِ ) * ، خداى تعالى در اين آيت مؤمنان را فرمود تا به عدل قيام كنند . يعنى اقامه عدل كنند و انصاف به جاى آرند و عدل به پاى دارند و رها نكنند تا معالم آن مندرس شود . و قوّام بناى مبالغت باشد ، اى كثير القيام و نصب * ( قَوَّامِينَ ) * بر خبر « كان » است و نصب * ( شُهَداءَ ) * بر حال ، در آن حال كه براى خداى تعالى گواه باشيد يا گواه خداى باشى در آنچه گفت و

--> ( 1 ) . مر اند . ( 2 ) . آج ، لب : بگرفت ، تب : او را دست گرفت . ( 3 ) . آج : تبيان . ( 4 ) . مر : دنيايى . ( 5 ) . آج ، لب : بترسى . ( 6 ) . مر : علىّ .