عاملى بايد و اذا بمنزلهء شرط است او را جوابى بايد و جواب او عامل بود در او ( 1 ) و اين جا جواب اذا و عامل در او فاغسلواست و تقدير آن است كه : « فاغسلوا وجوهكم وقت قيامكم الى الصّلوة » در آيت دليل است بر آن كه طهارت نماز به وقت نماز واجب است و پيش از آن واجب نيست و بر اين اجماع است براى آن كه خداى تعالى امر كرد به طهارت كه امر است به غسل الوجوه و الايدي و المسح بالرّأس و الرّجلين معلَّق بكرد به وقت قيام به نماز و به اجماع پيش از وقت نماز قيام نكنند به نماز و اگر كنند مجزى نباشد . آنگه خلاف كردند در آن كه هر گه كه قيام كند به نماز طهارت بر او واجب باشد يا نباشد مذهب ما و بيشتر فقها و مفسّران آن است كه در آيت محذوفى مقدّر است و آن آن است كه : اذا قمتم الى الصّلاة و انتم على حدث او على غير طهر فاغسلوا و اين قول عبد اللَّه عبّاس است و سعد بن وقّاص و ابو موسى اشعرى و جابر عبد اللَّه انصارى و ابراهيم و حسن ( 2 ) و ضحّاك و سدّى و ابو العاليه و سعيد بن المسيّب و اختيار طبرى و بلخى و جبّايى و زجّاج است . بعضى دگر گفتند : مراد آن است كه : اذا قمتم من نومكم الى الصّلاة چون از خواب برخيزيد به نماز و اين هم آن قول باشد جز كه آن قول عامتر بود و اين خاصتر براى آن كه خواب به شرط آن كه غالب باشد بر سمع و بصر هم از نواقض طهارت است و اين قول ابن زيد است و سدّى و بعضى دگر گفتند : مراد آن است كه هر وقت به نماز برخواهد خاستن وضو بايد كردن . و اين قول عكرمه است . و روايتى است از امير المؤمنين - عليه السّلام و قول اوّل درستتر است . و آنچه از امير المؤمنين - عليه السّلام - روايت كرده‌اند محمول باشد بر فضل و استحباب براى آن كه فضل و ثواب در آن بود كه عند هر نمازى تجديد وضو كند . و امّا اگر نماز شبان روزى به يك وضو بكند روا باشد . و بعضى دگر گفتند : در بدايت اسلام طهارت نماز كردن ( 3 ) عند ( 4 ) هر نمازى واجب بود خداى تعالى اين حكم منسوخ بكرد بتخفيف و اين قول از عبد اللَّه عمر

--> ( 1 ) . مر : آنجا . ( 2 ) . لت : حسن بصرى . ( 3 ) . آج ، لب : كردند . ( 4 ) . مر : نزد .