و در خبر است كه چون آدم - عليه السّلام - در زمين محتاج شد به آتش ، خداى تعالى جبريل را گفت : جمره‌اى از دوزخ برگير و به آدم بر ، جبريل گفت : بار خدايا تو عالمترى اگر جمره‌اى از دوزخ به زمين برم زمين با هر چه در او است سوخته شود . گفت : برو و آن را هفت بار به آب بشوى آنگه به زمين بر . و در خبرى ديگر هست كه اين آتش شما جزوى است از چهل و چهار جزء از آتش دوزخ ( 1 ) به انواع عذاب كه خداى تعالى اعداد كرده است در او - اعاذنا اللَّه و ايّاكم من عذابه ( 2 ) برحمته . * ( حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَالدَّمُ ) * - الآية ، حق تعالى بيان آن جمله كرد كه گفت : * ( إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ ) * ، [ چون در آيت مقدّم بر اطلاق تحليل كرد بهيمة الانعام را از آن جا بعضى را استثنا كرد بر اجمال و حوالت بر آيت دگر كرد ، گفت : ] ( 3 ) * ( إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ ) * ، مگر آنچه بر شما خوانند پس از اين و اين دليل است بر آن كه تأخير البيان عن وقت الخطاب ( 4 ) روا باشد الى وقت الحاجة . چه محال است كه ( 5 ) حالت خواندن رسول - عليه السّلام - آن آيت كه در او گفت : * ( إِلَّا ما يُتْلى عَلَيْكُمْ ) * ، حالت خواندن اين آيت باشد . و به هر حال و به دو وقت فرو خوانده باشد و اين دليل باشد بر اين كه گفتيم خطاب كرد به اين آيت با جملهء مكلَّفان . گفت حرام كردند بر شما به لفظ ما لم يسمّ فاعله بر فعل مجهول و در قرآن از اين ( 6 ) بسيار است كه افعال خداى تعالى به لفظ ما لم يسمّ ( 7 ) گفته است براى آن كه معنى معلوم است و اشتباهى نيست . و نحوه قوله : كُتِبَ عَلَيْكُمُ ( 8 ) . . . در جملهء قرآن . و قوله : * ( عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ ) * ( 9 ) . . . ، * ( الْمَيْتَةُ ) * ، و اصل اين كلمه مشدّد است . آنگه تخفيف كردند . هر دو لغت است ، يقال : ميت و ميّت و سيد و سيّد و هين و هيّن و لين و ليّن ( 10 ) . و اصل ميّت ميوت بوده است من مات يموت . و اين جا به تشديد نخوانده‌اند الَّا ابو جعفر المدنىّ . و بعضى اهل علم

--> ( 1 ) . مر باشد . ( 2 ) . مت : ندارد . ( 3 ) . اساس و مت : افتادگى دارد ، از وز افزوده شد . ( 4 ) . مر : حاجت . ( 5 ) . وز در . ( 6 ) . مر نوع . ( 7 ) . تب ، مر فاعله . ( 8 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 178 . ( 9 ) . سورهء نمل ( 27 ) آيهء 16 . ( 10 ) . لت ، همهء مشدّدها را مقدّم آورده است .