و عملوا الصّالحات ، يك معنى دارد عمل صالح كنند تا تلافى فارط كرده باشند ، * ( وَاعْتَصَمُوا بِاللَّه ) * ، و دست به خداى زنند يعنى به دين خداى تمسّك كنند و اعتماد بر خداى كنند ، * ( وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّه ) * ، و اعتقاد و عبادت خود خداى را خالص بكنند پس از آن كه براى ريا كرده باشند آنگه كه چنين كنند ، * ( فَأُولئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ ) * ، آنان كه اين كرده باشند ، با مؤمنان باشند در قيامت و حكم ايشان حكم مؤمنان باشد و آن كفر و نفاق ( 1 ) كه در روزگار گذشته كرده باشند ايشان را زيان ندارد چه توبه و ايمان حكم آن باطل كرده باشد شرعا . * ( وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّه الْمُؤْمِنِينَ أَجْراً عَظِيماً ) * ، و خداى تعالى مؤمنان را مزدى ( 2 ) عظيم خواهد دادن ( 3 ) يعنى ثواب بهشت و چگونه عظيم نباشد آنچه تعظيم و تبجيل قديم جلّ جلاله با آن مقرون باشد و دوامش با بقاء قديم جلّ جلاله پيوسته باشد و كيفيّتش را واصفان وصف ندانند ، و صاحب شرع كه افصح العرب است بر سبيل اجمال از آن بيش از اين خبر نتواند دادن كه ما لا عين رأت و لا اذن سمعت و لا خطر على قلب بشر ، هيچ چشم چنان نديده باشد و هيچ گوش چنان نشنيده باشد و با خاطر هيچ آدمى چنان گذشته نباشد . آنگه حقّ تعالى باز نمود كه منّا علينا ، از ماست كه بر ماست و خداى جلّ جلاله از عذاب ( 4 ) مستغنى است كه او را از عذاب ما هيچ ( 5 ) نقصان نيست . براى آن كه از طاعت ما او را هيچ منفعت نيست و از معصيت ما هيچ مضرّت نيست فسبحان من لا يزيده طاعة المطيعين و لا ينقصه معصية العاصين لا جرم بيان چنين فرمود كه : * ( ما يَفْعَلُ اللَّه بِعَذابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَآمَنْتُمْ ) * ، گفت خداى به عذاب شما چه خواهد كردن اگر شكر ( 6 ) و ايمان آرى و اگر هيچ نيست در ايمان و طاعت تو جز آن كه اگر شاكر نعمت او باشى او وعده داد كه نعمتت ( 7 ) بيفزايم و منقطع نكنم و در آجل ثواب آنت بيش از آن دهم و بر سرى شكرت گويم كه اگر چه تو بندهء كفورى

--> ( 1 ) . آج ، لب : نفاقى . ( 2 ) . مت : مژدى . ( 3 ) . آج ، لب : داد . ( 4 ) . وز ما . ( 5 ) . آج ، لب ، مر : از عذاب ما هيچ راحت نيست و از عفو ما . ( 6 ) . تب ، آج ، لب ، مر كنيد . ( 7 ) . مت ، تب ، آج ، لب ، مر : نعمت .