باشد براى آن كه ايمان عبارتى است از مجموع علومى كه تا مجتمع نشود ايمانش نخوانند ( 1 ) و اين جارى مجرى عقل باشد در اين باب ، پس ايمان به خداى و پيغمبران پيشين ايمان نباشد بىايمان به رسول ما ، و [ ايمان به رسول ما ] ( 2 ) ايمان نباشد بىايمان به خداى و پيغامبران ، و هر يكى از آن اعتقاد باشد و علم و معرفت باشد و ايمان نباشد الَّا آن كه مجموع شود . * ( وَالْكِتابِ الَّذِي نَزَّلَ عَلى رَسُولِه ) * ، و آن كتاب كه به رسول خود فرو فرستاد و آن قرآن است . * ( وَالْكِتابِ الَّذِي أَنْزَلَ مِنْ قَبْلُ ) * ، و آن كتاب كه پيش از آن فرو فرستاد ( 3 ) ، يعنى توريت و انجيل و كتب اوايل ، و جملهء قرّاء بر فعل مستقيم خواندند نزّل و انزل چنان كه فعل مسند باشد با قديم - جلّ جلاله . و ابن كثير و ابو عمرو و كسايى « نزّل » و « انزل » خواندند بر فعل ما لم يسمّ فاعله و بر قول آن كس كه گفت آيت خطاب با اهل كتاب است ، فايدهء امر به ايمان به كتب مقدّم ( 4 ) آن باشد كه ايشان اگر چه به توريت و انجيل ايمان داشتند به آياتى كه در آن ذكر رسول بود - عليه السّلام - و نعت و صفت و نبوّت او كافر بودند و جحود مىكردند ، ايمان به آن آيات خواست ، و اين هم مجاز باشد اعنى ايمان ( 5 ) به بعضى توريت و انجيل و كفر به بعضى از آن وجه كه بيان كرديم . و قولى دگر آن است كه آيت خطاب است با جهودان كه به توريت ايمان داشتند و به انجيل و قرآن ايمان نداشتند ، خداى تعالى ايشان را امر كرد به آن كه به قرآن ايمان آرند ، و هو الكتاب الَّذي انزل على محمّد و به انجيل ايمان آرند ، و هو الكتاب الَّذي انزل من قبل ، آنگه تهديد كرد كافران را كه به خداى تعالى و ( 6 ) كتابهاى او و پيغمبران او و فرشتگان او ايمان ندارند و باز نمود كه هر كه به اينها كافر باشد او ذاهب باشد از ره راست و ره نجات ذهابى دور ، و اين آيت اگر چه متوجّه

--> ( 1 ) . اساس : نخواند ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 3 ) . اساس : و آن قرآن است و الكتاب ، كه با توجّه به فحواى عبارت و اتّفاق نسخه بدلها زائد تشخيص داده شد . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها بجز مت : متقدّم . ( 5 ) . تب ، آج ، لب ، مر ، لت ايشان . ( 6 ) . آج ، لب ، لت به .