ندهى ( 1 ) و تعلَّل كنى ( 2 ) به آن كه ميراث به آن كس رسد كه تيغ زند و حمايت كند زنان را و اطفال را و اموال ( 3 ) نگاه دارد ، خداى تعالى فتوا خلاف اين مىكند و مىگويد : ايشان را نيز حقّى و نصيبى هست كه مفروض است ايشان را ، به حسب مصلحت شرع به ايشان رسد و نيز اطفال را ، و اين فتوا كه اين جا كرد مجمل است حواله كرد بقوله : * ( وَما يُتْلى عَلَيْكُمْ ) * ، در تفصيل آن و مراد اوّل و آخر اين سورت آياتى كه در او ذكر مواريث است و بيان مقدار أنصباء ( 4 ) ايشان ، « و ما يتلى عليكم » مبتداى است محذوف الخبر ، يعنى و ما يتلى عليكم فى الكتاب مشروح مفصّل مفتى به . * ( فِي يَتامَى النِّساءِ اللَّاتِي لا تُؤْتُونَهُنَّ ) * ، أى لا تعطونهنّ . * ( ما كُتِبَ لَهُنَّ ) * ، أى ما فرض لهنّ و اوجب در باب آن دختركانى يتيم كه در حجر شما باشند و شما آن نصيب كه ايشان را مقدّر و مفروض كرده‌اند نمىدهى ( 5 ) . * ( وَتَرْغَبُونَ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ ) * ، و رغبت مىكنى ( 6 ) از نكاح ايشان براى طمع در مال ايشان . و آيت محتمل است هر دو معنى را و مفسّران هر دو قول گفته‌اند ، و اين احتمال در آيت براى آن است كه آن حرف كه با رغبت مستعمل بود من لفظة « في » أو « عن » در آيت مذكور نيست ، و بيان كرديم كه رغب فيه ضدّ رغب عنه باشد . رغب فيه آن باشد كه خواهد و رغب عنه آن باشد كه نخواهد . و قوله : * ( وَالْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدانِ ) * ، بلا خلاف محلّ او جرّ است عطفا على قوله : فيهن و التقدير : فيهن و فى المستضعفين من الولدان ، أى من الصّبيان جمع ولد ، و اگر گويند : عطف مظهر بر مضمر نباشد اوليتر بود . * ( وَأَنْ تَقُومُوا ) * ، محلّ « أن » مع الفعل جرّ است عطفا على « فيهن » و « فى اليتامى » ، و ( 7 ) في ان تقوموا لليتامى بالقسط ، و در آن كه در حقّ يتيمان قيام كنى ( 8 ) به قسط و عدل و راستى ، نظيره قوله : وَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى ( 9 ) - الاية . حق تعالى در اوّل و آخر اين آيت تحريض كرد ( 10 ) مكلَّفان را بر مراعات حقوق يتيمان و آن حقّ ايشان باز نگيرند ، آنگهى گفت :

--> ( 1 ) . مر ، لت : ندهيد . ( 2 ) . مر ، لت : كنيد . ( 3 ) . مر را . ( 4 ) . آج : نصباء . ( 5 ) . مر : نمىدهيد . ( 6 ) . مر : مىكنيد . ( 7 ) . كذا : در اساس و همهء نسخه بدلها ، چاپ شعرانى ( 4 / 26 ) : و التقّدير : ( 8 ) . تب : كنيد . ( 9 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 3 . ( 10 ) . لب ، مر : تحريص كرد .