يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَاذْكُرُوا اللَّه كَثِيراً لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ اين قول عبد اللَّه عبّاس است و بيشتر مفسّران . و در اخبار ما آمد كه : مستحبّ است كه عقب نماز سفر و نماز خوف كه با قصر مىبايد كردن ، سى بار بگويد : سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا إله الَّا اللَّه و اللَّه اكبر ، تا جبران نقصان نماز باشد . و قوله : * ( قِياماً وَقُعُوداً ) * ، جمع قايم و قاعد باشد ، و نصب او بر حال باشد . * ( وَعَلى جُنُوبِكُمْ ) * ، جار و مجرورهم در محل نصب است بر حال ، و التقدير : مضطجعين على جنوبكم ، در اين احوال كه باشى ( 1 ) اگر ايستاده باشى ( 2 ) و اگر نشسته ، و اگر بر پهلو خفته . آنگه چون ذكر نماز سفر و نماز خوف و حالات اعذار بگفت ، باز نمود كه : چون خوف زايل ( 3 ) و سفر كناره شود ، * ( فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ ) * ، چون ساكن شوى ( 4 ) و جاى به شما آرام گيرد ، * ( فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ ) * نماز را اقامت كنى ( 5 ) به تمام و كمال و حدود و اركان و شرايط خود ، چنان كه نماز حضر و امن بود ، بى قصرى و ايمايى ( 6 ) به ركوع و سجود و قراءت . * ( إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً ) * ، عبد اللَّه عبّاس و عطيّة العوفى و ابن زيد و سدّي و مجاهد گفتند : فريضة مفروضة ، نماز بر مؤمنان فريضهء [ 339 - ر ] مفروض است و هو المروىّ عن ابى جعفر و ابى عبد اللَّه - عليهما السلام . و ديگران گفتند : فرضا واجبا ، و معنى متقارب است ، و بعضى دگر گفتند : فرضا منجّما ، فريضهء منجّم است نجم نجم ، به وقت خود بيايد گزاردن ( 7 ) . اين قول عبد اللَّه مسعود است و زيد بن أسلم و قتاده . و « موقوت » ، مفعول باشد از وقت ، يعنى فريضه است موقّت .

--> ( 1 ) . سوره انفال ( 8 ) آيهء 45 . ( 2 ) . تب ، مر : باشيد . ( 3 ) . وز ، تب ، آج ، لب شود . ( 4 ) . اساس ، مت : شدى ، تب ، مر : شويد ، با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 5 ) . تب ، مر : كنيد . ( 6 ) . آج ، لب ، مر : ايماى . ( 7 ) . اساس ، مت ، لب : گذاردن .