كه نماز آدينه بكرد ( 1 ) ، بامداد روز شنبه به شعب احد آمد نيمهء شوّال سنهء ثلاث من الهجرة : و كارزار كردند چنان كه طرفى از آن در جاى خود بيايد - ان شاء اللَّه . قوله : * ( وَإِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ ) * ، ياد كن اى محمّد چون بامداد بيامدى از اهلت . گفتند : از خانهء عايشه آمد . * ( تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ ) * ، يقال : بوّأت القوم المنزل اذا وطَّنتهم فيه فتبوّؤا هم ، قال اللَّه تعالى : وَالَّذِينَ تَبَوَّؤُا الدَّارَ وَالإِيمانَ ( 2 ) . . . ، و قال : أَنْ تَبَوَّءا لِقَوْمِكُما ( 3 ) و قال تعالى : وَلَقَدْ بَوَّأْنا بَنِي إِسْرائِيلَ مُبَوَّأَ صِدْقٍ ( 4 ) و يحيى و ثاب ( 5 ) در شاذّ خواند : تبوى على وزن تفعل من أبوأ كأبرأ ، و فعّل و أفعل به يك معنى باشد ، و عبد اللَّه مسعود خواند : تبوّى للمؤمنين ( 6 ) . * ( مَقاعِدَ لِلْقِتالِ ) * ، مراد به « مقاعد » مواضع و مواطن لهنّ ( 7 ) . و أشهب العقيلىّ خواند ( 8 ) : مقاعد ( 9 ) مراد از آيت حكايت آمدن رسول است از خانه به احد ، و تسويهء صفوف ، و هر يك را به جاى خود بداشتن . و رسول - عليه السّلام - وعدهء ظفر داده بود قوم را اگر صبر كنند و ثبات كنند . زيد بن وهب روايت كند ، گويد ( 10 ) از عبد اللَّه مسعود : روزى طيب نفسى يافتيم ، گفتيم ( 11 ) : لو حدّثتنا عن يوم احد ، اگر ما را از حديث احد چيزى بگو ( 12 ) ! گفت : بگويم ، و آنگه آغاز كرد و مىگفت تا به وقت قتال رسيد ، گفت : رسول - عليه السّلام - ما را گفت : اخرجوا على اسم الله ( 13 ) ، برون شويد [ 257 - پ ] بر نام خداى . ما بيرون شديم و صفى دراز بايستاديم ، و شعبى بود از پس پشت ما ، اگر گشاده بودى دشمن از آن جا به ما راه يافتى . پنجاه مرد انصارى را آن جا ( 14 ) بداشت و آن شعب به ايشان ( 15 ) سپرد و مردى را بر ايشان امير كرد ، و گفت ايشان را كه : اگر ما را جمله ( 16 ) بكشند مثلا ، شما اين جايگاه رها مكنيد ( 17 ) كه دشمن از اين جا بر ما ظفر يابد .

--> ( 1 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بگزارد . ( 2 ) . سورهء حشر ( 59 ) آيهء 9 . ( 3 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 87 . ( 4 ) . سورهء يونس ( 10 ) آيهء 93 . ( 5 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : يحيى بن وثّاب . ( 6 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : تبوّى المؤمنين . ( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : مواطن است . ( 8 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : گفت . ( 9 ) . دب ، لب ، فق ، مب ، مر : مقاعد القتال ، آج : مقاعد للقتال . ( 10 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ندارد . ( 11 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : يافتم ، گفتم . ( 12 ) . آج ، فق ، مب ، مر : بگويى . ( 13 ) . دب ، لب ، فق ، مب ، مر : بسم اللَّه . ( 14 ) . مب : بر آن جا ، مر : بدان جا . ( 15 ) . دب ، آج ، لب ، فق : بديشان ، مب ، مر : بر ايشان . ( 16 ) . مب ، مر : همه . ( 17 ) . دب : مكنى / مكنيد .