قوله : * ( ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ ) * ، بر ايشان راند ( 1 ) مذلَّت و خوارى . * ( أَيْنَ ما ) * ( 2 ) * ( ثُقِفُوا ) * ، هر كجا يابند ايشان را به قتل و أسر و سبى و جزيه . * ( إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّه ) * ، أى بعهد ، و قيل : بأمان ، يعنى هر كجا باشند ( 3 ) و به هر حال كه باشند ذليل و مهين باشند . حسن بصرى گفت : مراد جهودانند كه ايشان را ابدا علامت ذلَّت ( 4 ) مسكنت بر ايشان پيدا بود . و قوله : « ضربت » . صارت ثابتة عليهم لازمة [ لهم ] ( 5 ) ، يعنى چنان كه اثر ( 6 ) ضرب و زدن پيدا باشد ، آن اثر بر ايشان پيداست ، و منه الضّريبة ، و ضريبة از اين جاست ، فعيلة بمعنى مفعولة . و در استثناء خلاف كردند كه متّصل است يا منقطع ، و اوليتر آن است كه منقطع گويند كه هست ، براى آن كه حالت اعتصام به حبل خداى نه حالت ذلَّت باشد . و در « باء » خلاف كردند كه به چه تعلَّق دارد . فرّاء گفت : به محذوفى تعلَّق دارد ، و تقدير آن است كه : الَّا ان يعتصموا بحبل و عهد ( 7 ) من اللَّه و مثله ( 8 ) قول الشّاعر : رأتني بحبليها فصدّت مخافة و في الحبل روعاء الفؤاد فروق أى رأتني فاقبلت بحبليها ، و قال الآخر : قريب الخطو يحسب من راني و لست مقيّدا أنّي بقيد أى مقيّد بقيد . و گفته‌اند : تعلَّق دارد بمعنى قوله : ضربت ، أى وجبت لهم الذلَّة بكلّ حال الَّا بحبل من اللَّه . * ( وَحَبْلٍ مِنَ النَّاسِ ) * ، و عهدى از مردمان . گفتند : مراد به « ناس » رسول است - عليه السّلام - و نايبان او ( 9 ) . * ( وَباؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللَّه ) * ، أى رجعوا ، باز آمدند به خشم خداى ( 10 ) ، و اين عبارت است از آن كه مستحق خشم خداى شدند به افعالى كه كردند

--> ( 1 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب : زدند . ( 2 ) . اساس و ديگر نسخه بدلها : أينما ، با توجّه به ضبط قرآن مجيد آورده شد . ( 3 ) . دب ، آج ، لب : باشد . ( 4 ) . مب ، مر و . ( 5 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : اين . ( 7 ) . اساس : اللَّه ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 8 ) . اساس : قال ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 9 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر و قوله . ( 10 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر تو .