عبوس و طلاقة ، أ لا ترى الى [ قوله ] ( 1 ) : وُجُوه يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ ( 2 ) ، و : وُجُوه يَوْمَئِذٍ باسِرَةٌ ( 3 ) ، و : وُجُوه يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ ، ضاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ ، وَوُجُوه يَوْمَئِذٍ عَلَيْها غَبَرَةٌ ، تَرْهَقُها قَتَرَةٌ ( 4 ) . آنگه بيان و تفصيل [ حال ] ( 5 ) ايشان داد هر يكى را على حده گفت : * ( فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ ) * ، و امّا آنان را كه رويهاى ( 6 ) ايشان سياه باشد . * ( أَ كَفَرْتُمْ ) * ، در كلام حذفى و اختصارى هست ، و التّقدير : فيقال لهم أكفرتم ، ايشان را گويند ، و اين از جملهء آن جايهاست كه قول اضمار كرد كه كافر شدى پس ( 7 ) ايمانتان ، يعنى پس ( 8 ) آن كه اظهار كردى ايمان ( 9 ) و منافق بودى ( 10 ) در آن اظهار كفر كردى كه در دل داشتى ( 11 ) و مرتد شدى ( 12 ) . ربيع و ابو العاليه گفتند : * ( بَعْدَ إِيمانِكُمْ ) * ، يعنى بعد اقراركم يوم الميثاق ( 13 ) . حسن بصرى گفت : آنانند كه اظهار كلمهء ايمان كردند و منافق بودند ، و اين بعينه مذهب ماست . عكرمه گفت : مراد جهودان و ترسايانند كه پيش از آن كه رسول - عليه السّلام - آمد ( 14 ) ، ايشان نعت و صفت او مىخواندند در توريت و انجيل ، و مقرّ بودند . چون بيامدند ( 15 ) او را بديدند و بشناختند ( 16 ) كافر شدند ، چنان كه گفت : فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِه ( 17 ) . بعضى دگر [ 252 - ر ] از مفسّران گفتند : قومى باشند از اهل قبلهء ما . حارث أعور گفت از امير المؤمنين على ( 18 ) شنيدم كه مىگفت بر ( 19 ) منبر : مرد باشد كه از خانه

--> ( 5 - 1 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 2 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر * ( إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ ) * ، سورهء قيامت ( 75 ) آيهء 22 . ( 3 ) . سورهء قيامت ( 75 ) آيهء 24 . ( 4 ) . سورهء عبس ( 80 ) آيات 38 الى 41 . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها بجز مب : روى . ( 8 - 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر از . ( 9 ) . وز ، دب ، آج ، لب ، فق : اظهار ايمان كرده بودى . ( 10 ) . بودى / بوديد . ( 11 ) . داشتى / داشتيد . ( 12 ) . شدى / شديد . ( 13 ) . همهء نسخه بدلها بجز مب ، مر و . ( 14 ) . مب ، مر : آيد . ( 15 ) . وز ، مب و . ( 16 ) . دب ، آج ، لب ، فق : نشناختند . ( 17 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 89 . ( 18 ) . دب ، مر عليه السّلام ، مب : على بن ابى طالب عليه الصّلوة و السّلام . ( 19 ) . همهء نسخه بدلها بجز وز بالاى .