آمد ، چون جزاى شرط جمله اى اسمى بود ( 1 ) حاجت باشد به « فا » تقول : ما تصنع فانّي عالم به ، و ان تفعل خيرا فانّي ( 2 ) مجازيك ( 3 ) عليه ( 4 ) . * ( وَما لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصارٍ ) * ، [ انصار ] ( 5 ) ، جميع نصير باشد كشريف و اشراف ، و حبيب و احباب ، و قياس جمع او بر فعلاء باشد ، چون علماء و ظرفاء . و قوله : * ( فَإِنَّ اللَّه يَعْلَمُه ) * ، ردّ ( 6 ) الى اقرب المذكورين ، و مثله قوله : وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ وَلا يُنْفِقُونَها ( 7 ) ، اگر چه در پيش ذكر دو چيز رفته است ، ردّ ( 8 ) كنايت با نزديكتر مذكور كرد ، و اگر خواهى ردّ كنى با « ما » في قوله ( 9 ) : * ( وَما أَنْفَقْتُمْ ) * ، و مثله قوله ( 10 ) : وَما أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِه ( 11 ) ، و لم يقل : بهما ( 12 ) . * ( إِنْ تُبْدُوا الصَّدَقاتِ فَنِعِمَّا هِيَ ) * ، اگر صدقات آشكارا دهى نيك چيز ( 13 ) است آن . سبب نزول آيت آن بود كه پرسيدند از رسول - عليه السلام - كه : صدقه به سرّ دهى ( 14 ) اوليتر بود يا آشكارا ( 15 ) ؟ خداى تعالى [ اين ] ( 16 ) آيت فرستاد و گفت : اگر صدقه آشكارا دهى نيك چيز است آن ، و اگر پنهان دهى به درويشان آن بهتر باشد شما را . و قوله : * ( فَنِعِمَّا ) * ( 17 ) ، « نعم » در اصل نعم بوده است و « ما » نكره است غير موصوفه و لا موصولة ، و التّقدير : فنعم شيئا هى ، على تقدير : فنعم الشّىء شيئا هى . و محلّ « ما » نصب است على التّمييز في نحو قولك : نعم رجلا زيد ، و تقدير چنين باشد كه : نعم الرّجل رجلا زيد ، و مثله قوله تعالى : ساءَ مَثَلًا ( 18 ) ، اى ساء المثل مثلا . مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا ( 19 ) ، چون « ما » در آمد خواستند تا ادغام كنند تخفيف را ، « ميم » ( 20 )

--> ( 1 ) . همه نسخه بدلها : باشد . ( 2 ) . همه نسخه بدلها : فانا . ( 3 ) . همه نسخه بدلها بجز تب : مجاز بك . ( 4 ) . اساس كه در اين مورد نو نويس است : و قوله ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 5 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به دب افزوده شد . ( 6 ) . آج الكناية . ( 7 ) . سوره توبه ( 9 ) آيه 34 . ( 8 ) . اساس كه در اين مورد نو نويس است : امّا ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 9 ) . تب تعالى . ( 11 - 10 ) . سوره بقره ( 2 ) آيه 231 . ( 12 ) . آج ، فق : بها . ( 13 ) . تب ، دب ، آج : چيزى . ( 14 ) . همه نسخه بدلها : ندارد . ( 15 ) . همه نسخه بدلها بجز مر : باشكارا . ( 16 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 17 ) . همه نسخه بدلها هى . ( 19 - 18 ) . سوره اعراف ( 7 ) آيه 176 . ( 20 ) . مج را ، دب : تخفيف كردند و ميم را .