محمود است و پسنديده در افعالش ( 1 ) . ابو شريح الكعبى ( 2 ) گفت : چون مرا بينيد ( 3 ) كه مال بد به صدقه مىدهم ، مرا بند كنى و داغ نهى و بدانى كه ديوانه شده‌ام ، و اين ابو شريح از اصحاب رسول بود . * ( الشَّيْطانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ ) * ، اى بالفقر ، يقال : وعدته كذا و بكذا ، امّا آن كس كه گفت : وعدته كذا ، و « با » حذف كرد ، گفت : چنان است كه شاعر گفت : امرتك الخير فافعل ما امرت به فقد تركتك ذا مال و ذا نشب ( 4 ) يقال : وعدته بالخير و الشّر ، امّا فى الخير قوله تعالى : وَعَدَكُمُ اللَّه مَغانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَها ( 5 ) ، و در شرّ قوله تعالى : النَّارُ وَعَدَهَا اللَّه الَّذِينَ كَفَرُوا ( 6 ) . چون ذكر خير و شرّ نكنى و ذكر وعد كنى مطلق ( 7 ) ، استعمال او در خير باشد و استعمال وعيد در شرّ ، يقال : في الخير وعدته و في الشرّ او عدته ، قال الشّاعر ( 8 ) : و انّي اذا اوعدته او وعدته لمخلف ميعادى و منجز موعدي و « فقر » سوء الحال و قلَّة ذات اليد باشد ، « فقر » لغت است در وى ( 9 ) ، كالضّعف و الضّعف ، و « فقير » فعيل باشد به معنى مفعول ، [ اى مفقور ] ( 10 ) يعنى مكسور فقار الظَّهر ، شكسته [ 362 - پ ] پشت باشد ، و كذلك الفقر ( 11 ) ، قال الشّاعر ( 12 ) . و اذا تلسنني السنها انّني لست بموهون فقر حق تعالى در اين آيت تحريص مىكند مردم ( 13 ) را بر صدقات و نهى مىكند ( 14 ) از بخل ، مىگويد : شيطان شما را وعده درويشى دهد ( 15 ) ، گويد : مال مدهى در زكات و

--> ( 1 ) . اساس : كه در اين مورد نو نويس است : و پسنديده است ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 2 ) . كذا : در اساس ، تب ، دب ، ديگر نسخه بدلها : ابو شريح الكلبىّ . ( 3 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بينى . ( 4 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، فق ، مب ، مر : نسب . ( 5 ) . سوره فتح ( 48 ) آيه 20 . ( 6 ) . سوره حج ( 22 ) آية 72 . ( 7 ) . تب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ذكر وعده مطلق باشد ، وز : ذكر وعد مطلقا باشد . ( 8 ) . تب شعر . ( 9 ) . تب : لغتى است در او . ( 10 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 11 ) . تب : لذلك الفقر ، مج ، وز ، مب ، مر : كذلك الفقير . ( 12 ) . تب : الفقر ، شعر . ( 13 ) . همه نسخه بدلها : مردمان . ( 14 ) . تب ، فق شما را ، آج ، لب : از بخل شما را . ( 15 ) . تب : مىدهد .