* ( كَمَثَلِ جَنَّةٍ ) * ، چون مثل بستانى است . فرّاء گفت : چون در بستان درخت خرما باشد ، آن را جنّت خوانند ، و چون در او رز باشد آن را فردوس خوانند . و اصل كلمت از « ستر » است ، بوستانى پر درخت كه درختان او سايه افگند بر زمين آن را جنّت خوانند . و اصل الجنّ و الستر . و ديو را ( 1 ) از اين جا جنّى خوانند ، و سپر فراخ را جنّه خوانند ، و ديوانگى را جنّة و جنون خوانند كه عقل بپوشد . مجاهد خواند : كمثل حبّة ، بالحاء و الباء . * ( بِرَبْوَةٍ ) * ، عاصم و ابن عامر ، و در شاذّ سلمى و عطاردىّ و حسن خوانند ( 2 ) به فتح « را » اين جا و در سورة المؤمنين ، و اين لغت تميم است . و نافع و ابن كثير و حمزه و كسائى و خلف و يعقوب و ابو عمرو و ابو جعفر و شيبه و اعمش و ايّوب ، « بربوة » خوانند ( 3 ) [ 360 - ر ] به ضمّ « راء » ، و اين لغت بيشتر عرب است . و عبد اللَّه عبّاس و ابو اسحاق سبيعى ( 4 ) خوانند : « بربوة » به كسر « راء » ، و اشهب العقيلىّ خواند : « برباوة » به كسر « را » با « الف » ، و معنى جمله جاى بلند بود و راست كه آب بر او برود و چنان نبود كه آب به سر او در شود ، و چنان نبود كه آب بر او نرسد . و اصل كلمه من ربا الشّىء ( 5 ) يربوا اذا زاد باشد ، و منه الرّبا في البيع ، و منه قوله تعالى : اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ ، ( 6 ) ، اى انتفخت ، و تخصيص اين [ زمين ] ( 7 ) براى آن كرد كه نباتش نكوتر باشد ( 8 ) . * ( أَصابَها وابِلٌ ) * ، به او رسد بارانى بزرگ قطره ، سخت بسيار . * ( فَآتَتْ أُكُلَها ضِعْفَيْنِ ) * ، نافع و ابن كثير و ابو عمرو : « اكلها » خوانند به تخفيف ، و باقى به تثقيل ، و آن ميوه باشد ، بدهد آن بستان ميوه خود دو بهره ، يعنى چندان كه زمينى ( 9 ) ديگر به دو سال بر دهد ، آن به يك سال بر دهد ، اين قول عطاء است . [ عكرمه گفت : مراد آن است كه در يك سال دو بار بر دهد ] ( 10 ) . و ديگران گفتند [ مراد آن است ] ( 11 ) كه : دو

--> ( 1 ) . تب : ديوان را . ( 2 ) . تب : خواندند . ( 3 ) . دب : خواندند . ( 4 ) . تب : ابو اسحق السبيعى . ( 5 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ربى الشّىء . ( 6 ) . سوره حج ( 22 ) آيه 5 . ( 11 - 10 - 7 ) . اساس كه نو نويس است ، ندارد ، با توجه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 8 ) . همه نسخه بدلها : نيكوتر بود . ( 9 ) . تب ، وز ، دب ، زمين .