بى عذرى ؟ جزيه بر او نهم . * ( قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّه ) * ، آيت وارد است مورد تعجّب و انكار و تقريع ، و ظاهر او استفهام است . * ( وَاللَّه شَهِيدٌ ) * ، « واو » حال راست ، يعنى در حالى كه خداى بر شما و افعال شما گواه است ، و مثل اين آيت را تفسير برفت پيش از اين . * ( قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تَصُدُّونَ ) * ، چرا منع مىكنيد از راه خدا . و الصّد : المنع ، قال اللَّه تعالى : هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ ( 1 ) . و در كيفيّت « صدّ » دو ( 2 ) قول گفتند ( 3 ) : يكى ( 4 ) جهودان ( 5 ) به تذكير و ياد دادن كارزارى ( 6 ) كه در جاهليّت از ميان اوس و خزرج بود ايشان را بر يكديگر اغراء كردندى تا ايشان بر يكديگر بيامدندى ، و حميّت جاهليّت ايشان را بر آن داشتى كه محافظت و مراعات اسلام يك سو نهادندى و ما سر كينه كهن شدندى ، اين قول زيد بن اسلم است ، و او گفت : آيت خاصّ در ( 7 ) جهودان است . و حسن بصرى گفت : آيت در ( 8 ) جهودان است و ترسايان ، و آن آن بود كه ايشان عرب را گفتندى : اين محمّد نه آن محمّد است كه ما نعت و صفت او در توريت و انجيل خوانده‌ايم و پيغامبران ما را بشارت داده‌اند . * ( مَنْ آمَنَ ) * ، در جاى مفعول به است ، و محلّ او نصب است ، يعنى چرا منع مىكنى ( 9 ) مؤمنان را . * ( تَبْغُونَها عِوَجاً ) * ، و « ها » راجع است با « سبيل » ، و طلب كژى اين راه مىكنى ( 10 ) . * ( تَبْغُونَها عِوَجاً ) * ، در جاى حال است ، اى باغين لها عوجا . و « العوج » بكسر العين اعوجاج فيما [ لا يرى كالأمر و الدّين و الرّاى و غير ذلك . و « العوج » بفتح العين اعوجاج فيما ] ( 11 ) يرى ، كالحائط و العصا و غير ذلك . و البغى و البغا الطَّلب ، يقال :

--> ( 1 ) . سوره فتح ( 48 ) آيه 25 . ( 2 ) . آج ، لب ، فق ، مب : بر دو . ( 3 ) . مب : گفتندى . ( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر آن كه . ( 5 ) . دب را . ( 6 ) . لب : كالزارى / كارزارى . ( 7 ) . آج ، لب ، فق ، مب : بر ، مر : بر حقّ . ( 8 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بر . ( 10 - 9 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : مىكنيد . ( 11 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .