آنگه اين اعتراض در ميان اين كلام افتاد كه حكايت كلام جهودان است ، من قوله : * ( قُلْ إِنَّ الْهُدى هُدَى اللَّه ) * ، و اين از كلام خداست بر سبيل جواب جهودان ، يعنى : انّ البيان بيان اللَّه ، و قيل : انّ الدّين دين اللَّه ، و همچنين قوله تعالى : * ( قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّه ) * ( 1 ) . . . ، هم از كلام خداست ردّا على اليهود ، تا هر دو جواب آن باشد كه ايشان گفتند از باب تزكيه خود و دين خود ، و وصيّت بعضى بعضى را بر محافظت بر جهودى ، و اين قول مجاهد است و اخفش ، و بر اين قول : * ( وَلا تُؤْمِنُوا إِلَّا لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ ) * ، كلامى باشد ، و : * ( أَنْ يُؤْتى أَحَدٌ ) * ، كلامى ديگر . و عامل را تقدير ( 2 ) تكرير بايد كردن ، و التقدير : و لا تؤمنوا ايضا بان يؤتى احد ، و « الَّا » متعلَّق باشد به كلام اوّل دون اين كلام ، و « ان يؤتى » در محلّ نصب باشد به تقدير اين عامل كه گفتيم . قول دوم ابو علىّ الفارسىّ گفت : تقدير كلام آن است ( 3 ) « و لا تصدّقوا بان يؤتى احد مثل ما اوتيتم » ، او يحاجّوكم عند ربّكم فيكون الحجّة لهم عليكم الَّا لمن تبع دينكم على التّقديم و التّأخير ، يعنى جهودان گفتند : باور مداريد ( 4 ) كه كس ( 5 ) را آن دهند كه شما را دادند يا ( 6 ) با شما محاجّت كند غالب آيد بر شما الَّا جهودان را ، يعنى اين حديث اگر چه بر شما باشد در اين باب جهودان را باور داريد ( 7 ) تعظيما لهم [ و ايجابا ] ( 8 ) لقبول قولهم ، و بر اين قول « الَّا » متعلَّق « بان يؤتى احد » باشد ، و در كلام تقديم و تأخير باشد چنين كه مىبينى ، و محلّ « ان يؤتى » هم نصب باشد . و قول سه‌ام ( 9 ) ابن جريج و ابن رباب ( 10 ) گفتند معنى آن است كه : رؤساى جهودان عوامّ را گفتند : و لا تؤمنوا الَّا لمن تبع دينكم ، كراهة ان يؤتى احد [ او لئلَّا يؤتى احد ] ( 11 ) مثل ما اوتيتم فيكون لهم عليهم ( 12 ) فضل او يحاجّوكم عند ربّكم فيكون

--> ( 1 ) . سوره آل عمران ( 3 ) آيه 73 . ( 2 ) . مج ، وز ، دب : تقرير ، با توجّه به آج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 3 ) . مب كه . ( 4 ) . مداريد / مدارى . ( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : كسى . ( 6 ) . مب ، مر : تا . ( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : دارى / داريد . ( 8 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 9 ) . دب : سيوم ، مب ، مر : سيم . ( 10 ) . چاپ شعرانى ( 3 / 77 ) : اين رئاب . ( 11 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز افزوده شد . ( 12 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : عليكم .