* ( لَوْ يُضِلُّونَكُمْ ) * ، اگر شما را گمراه بتوانند كردن از دينتان ، و شما را با كفر بردن . و محمّد جرير گفت : يهلكونكم ، مراد به اضلال اهلاك است ، و اصل اضلال خود هلاك ( 1 ) بود ، من قولهم : ضلّ الماء في اللَّبن ، و منه قوله : أَ إِذا ضَلَلْنا فِي الأَرْضِ ( 2 ) ، اى اهلكنا ، و قال الاخطل : كنت القذى في جوف اكدر مزبد قذف الأتىّ به فضلّ ضلالا * ( وَما يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ وَما يَشْعُرُونَ ) * ، و ايشان به اين كه مىكنند جز اضلال و اهلاك خود نمىكنند و نمىدانند ، يعنى و بال آن و مضرّت آن عايد است به ايشان ، [ و تمنّاى ايشان ] ( 3 ) در ضلال ( 4 ) و ضياع است كه اينان دعوت ايشان ( 5 ) قبول نخواهند كردن ، و به عاقبت ، عقاب اين ( 6 ) اضلال و اغوا بر ايشان خواهد بودن ، چون چنين باشد به خود زيان كرده باشند . و رمّانى گفت : « تمنّا » تقرير چيزى باشد در نفس كه دل به آن تقرير خوش گردد ، و درست آن است كه : تمنّا از اقسام كلام است و معنى براسه نيست به دليل آن كه عرب آن را در اقسام كلام شمرده‌اند ، و هو قول الرّجل : ليت الشّىء كان ، وليته ( 7 ) لم يكن ، و هم بر صحيح افتد ، و هم بر محال ( 8 ) . * ( يا أَهْلَ الْكِتابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّه ) * ، اى جهودان و ترسايان ! چرا به آيات خداى كافر مىشويد ( 9 ) ؟ بعضى گفتند : مراد قرآن است . بعضى دگر گفتند : مراد آياتى است از توريت كه در او نعت و صفت محمّد است . * ( وَأَنْتُمْ تَشْهَدُونَ ) * ، و شما گواهى مىدهيد ( 10 ) كه نعت و صفت او در توريت و انجيل هست ( 11 ) . و « لم » اصل او « لما » بوده است ، « ما » استفهامى ( 12 ) و چون حرف جرّ در او

--> ( 1 ) . مر : اهلاك . ( 2 ) . سوره سجده ( 32 ) آيه 10 . ( 3 ) . مج ، ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 4 ) . دب ، آج ، فق ، مب : اظلال . ( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق را . ( 6 ) . مب : و . ( 7 ) . مج : ليت ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 8 ) . دب ، آج ، لب ، فق قوله تعالى . ( 9 ) . دب ، آج ، لب ، فق : مىشوى / مىشويد . ( 10 ) . دب ، آج ، لب ، فق : مىدهى / مىدهيد . ( 11 ) . فق : است . ( 12 ) . مب ، مر : استفهام .