آنگه تفصيل داد اين جمله را كه گفت : * ( فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ ) * ، براى آن كه آنان كه محكوم لهم او عليهم باشند ، دو نوع باشند : امّا مؤمنان و مطيعان باشند ، و امّا كافران و عاصيان . حق تعالى هر دو را تفصيل داد و حكم بگفت بقوله : * ( فَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا ) * ، امّا آنان كه كافر باشند و آيات و نعم مرا جحود كنند ، من ايشان را عذابى كنم سخت . و « عذاب » استمرار ألم باشد ، من عذبة اللَّسان لاستمراره في كلام ، و منه ماء عذب لاستمراره في الحلق . و شدّت عذاب ، امّا به تضعيف باشد و امّا به تنويع و امّا به استمرار . * ( فِي الدُّنْيا ) * ، در دنيا به قتل و سبى و جلاء و جزيه و مذلَّت و هوان . * ( وَالآخِرَةِ ) * ، و در آخرت در دوزخ عذاب به انواع [ عقوبت ] ( 1 ) * ( وَما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ ) * ، « نصرت » معونت باشد بر دشمن . و « معونت » زيادت و ( 2 ) قوّت بود دست با او يكى داشتن در قهر ، و « ما » نفي است و « من » زايد است براى تأكيد نفي را ، كقولك : ما في الدّار من رجل . * ( وَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا ) * ، يك فرقه را جزا و پاداشت آن است كه گفت ، و دگر فرقه را كه به خلاف آنند به خداى ايمان دارند و تصديق كرده‌اند او را و پيغامبران او را ، و گفت ايشان كار بسته‌اند و بر وفق شرع عمل كرده . * ( فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ ) * ، حفص و رويس به « يا » خوانند ( 3 ) على الخبر من اللَّه - جلّ و عزّ و باقى به « نون » خوانند ( 4 ) على اخبار اللَّه تعالى عن نفسه على عادة الملوك . و توفية ( 5 ) الحقّ اتمامه بكماله ، خداى ايشان را حق بتمامى بگذارد ( 6 ) ، يا ما ايشان را بتمامى حق بگذاريم ( 7 ) چنان كه از مستحقّ ايشان هيچ بخسى ( 8 ) و نقصانى نباشد . و « اجر » مزد عمل بود بر وفق آن ، امّا عرفا او شرعا ، و در آيت دليل است بر بطلان قول آنان كه جزا بر عمل نگويند . خداى تعالى گفت : من مزد بدهم و تمام بدهم و بخس نكنم [ كه ] ( 9 ) آنگه

--> ( 1 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ندارد . ( 4 - 3 ) . مب ، مر : خواندند . ( 5 ) . دب : توفيته . ( 6 ) . وز ، آج ، لب ، مب : بگزارد . ( 7 ) . وز ، آج ، لب ، فق : بگزاريم ، دب : بگذارديم . ( 8 ) . مب : سختى . ( 9 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد .