كه « واو » ايجاب ترتيب نكند ، براى آن كه « واو » ( 1 ) را معنى جمع باشد ، نبينى كه چون گويى : جاءني زيد و عمرو ، آنگه چون خواهى كه اختصار كنى و به تثنيه بگويى گويى : جاءني الرّجلان ، و آن جا ترتيب صورت نبندد همچنين در حال تفصيل . و دگر آن كه در جايها استعمال كنند كه ترتيب صورت نبندد آن جا ، نحو قولهم : اشترك زيد و عمرو و اختصم زيد و عمرو ، اقتتل ( 2 ) زيد و عمرو ، مانند ( 3 ) اين بسيار است ، و چون ترتيب خواهند ، [ فا ] ( 4 ) بيارند براى تعقيب ، و چون تراخى باشد « ثمّ » آرند . اما قوله : * ( مَعَ الرَّاكِعِينَ ) * ، و ( 5 ) در او دو قول گفتند : يك قول آن كه ركوع كن چنان كه ديگر راكعان مىكنند ، و يكى آن كه نماز به جماعت كن تا به ركوع ايشان ركوع كنى . * ( ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ ) * ( 6 ) ، « ذلك » اشارت است به آن خبر كه داد ( 7 ) از زكريّا و يحيى و مريم و عيسى . و « انباء » اخبار باشد ، واحدها « نبأ » . و غيب آن بود كه از تو غايب و پوشيده باشد ، يعنى اين كه ما با تو گفتيم از اخبار مقدّمان از خبرهاى غيب است . * ( نُوحِيه إِلَيْكَ ) * ، ما بر تو وحى مىكنيم ، و در آيت احتجاج است بر مشركان براى آن كه مانند اين يا از مشاهده و معاينه دانند يا از قراءت كتب [ 424 - پ ] ، يا از تعليم معلَّمان و اخبار مخبران ، يا به وحى خداى تعالى ، و آن سه در حقّ رسول - عليه السلام - نبود به اتّفاق جز چهارم نماند . [ و ] ( 8 ) وحى به معانى آمد وحى ارسال فرشته باشد به پيغامبرى براى اعلام مصالح ، و در شرع چون اين لفظ اطلاق كنند از او اين مفهوم باشد ، و اين آيات را بر اين تفسير دهند : إِنَّا أَوْحَيْنا إِلَيْكَ كَما أَوْحَيْنا إِلى نُوحٍ ( 9 ) ، و : كَذلِكَ أَوْحَيْنا ( 10 ) و :

--> ( 1 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : او . ( 2 ) . وز ، مب : و اقتتل . ( 3 ) . مب ، مر : و مانند . ( 4 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 5 ) . آج ، لب ، فق : ندارد . ( 6 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر نوحيه اليك . ( 7 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : به آن كه خبر داد . ( 8 ) . مج : ندارد ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 9 ) . سوره نساء ( 4 ) آيه 163 . ( 10 ) . سوره شورى ( 42 ) آيه 7 .