خواب و فرستادن باشد ، و اين جا احيا است به قرينه قوله : * ( فَأَماتَه اللَّه ) * ، و در سوره الكهف تنبيه است في قوله : ثُمَّ بَعَثْناهُمْ لِنَعْلَمَ أَيُّ الْحِزْبَيْنِ ( 1 ) به قرينه : فَضَرَبْنا عَلَى آذانِهِمْ فِي الْكَهْفِ سِنِينَ عَدَداً ( 2 ) ، و به معنى فرستادن في قوله : فَبَعَثَ اللَّه النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ ( 3 ) . * ( قالَ كَمْ لَبِثْتَ ) * ، گفت او را چند مقام كردى اين جا ، و ظاهر چنان است كه خداى گفت ، و لكن بواسطه گفته باشد يا جبريل [ 350 - ر ] باشد . بر قول آن [ كس ] ( 4 ) كه گفت : پيغامبر بود يا فرشته اى باشد گماشته از قبل خداى تعالى . * ( كَمْ لَبِثْتَ ) * ، « كم » استفهام است از عدد و محلّ او نصب است به آن فعل كه از پس اوست ، و عامل در او لا بدّ بايد ( 5 ) تا مؤخر بود براى آن كه استفهام را صدر كلام باشد . و ابو عمرو و حمزه و كسائى « لبتّ » و « لبتّ » به ادغام خوانند امّا للمجاورة و قرب مخرج الثّاء من التّاء ، و امّا للقلب اولا ثمّ الادغام . و « لبث » و « مكث » مقام [ كردن ] ( 6 ) باشد ، يقال : لبث يلبث لبثا و لباثا ، جواب داد كه : * ( لَبِثْتُ ) * ( 7 ) * ( يَوْماً ) * يك روز است تا من اين جا مقيم ، و او جاشتگاه ( 8 ) آن جا رسيده بود . چون برنگريد ، هنوز آفتاب مانده بود ، استدراك ( 9 ) كرد و گفت : * ( أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ ) * ، يا بهرى از روزى . و گفته‌اند : « او » به معنى « بل » است ، كقوله : أَوْ يَزِيدُونَ ( 10 ) ، و اين تعسّف به كار نيست براى آن كه خبر اوّل كه داد از ظنّ خود داد كه گمان برد ( 11 ) كه روزى تمام است . آنگه خواست كه خبر را از آن ببرد كه مقطوع عليه باشد براى شكّى كه او را

--> ( 1 ) . سوره كهف ( 18 ) آيه 12 . ( 2 ) . آج ، لب ، فق ثم بعثناهم ، سوره كهف ( 18 ) آيه 10 . ( 3 ) . سوره بقره ( 2 ) آيه 213 . ( 4 ، 6 ) . اساس : نو نويس است و ندارد : با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 5 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بود . ( 7 ) . اساس : زير وصالى رفته و به صورت « چون او گفت » نوشته شده ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 8 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : چاشت . ( 9 ) . اساس : به صورت نو نويس كلمه را « نگاه » ضبط كرده است ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 10 ) . سوره صافّات ( 37 ) آيه 147 . ( 11 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : مىبرد .