آن بود كه علم توريت و بيان احكام توريت به ايشان آمد . * ( بَغْياً بَيْنَهُمْ ) * ، اى ظلما و طلبا للملك و الرّياسة ، براى طلب ملك و رياست . و « بغى » طلب باشد در لغت ، و در عرف و شرع طلب چيزى كردن باشد بنا حق . و « باغى » گويند آن [ را ] ( 1 ) كه بر امام به در آيد ، و البغاء الطَّلب ، و البغاء الزّنا ، قال اللَّه تعالى : وَلا تُكْرِهُوا فَتَياتِكُمْ عَلَى الْبِغاءِ ( 2 ) . محمّد بن جعفر بن الزّبير گفت : آيت در ترسايان نجران آمد كه خلاف كردند در عيسى ، و مراد به كتاب انجيل است . * ( مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ ) * ، پس از آن كه علم انجيل به ايشان آمد و بيان كرده در [ او ] ( 3 ) وحدانيّت خداى تعالى و عبوديّت عيسى - عليه السلام . * ( بَغْياً بَيْنَهُمْ ) * ، يعنى به ظلم و بغى ، و تعدّى كردند اين كه كردند . * ( وَمَنْ يَكْفُرْ بِآياتِ اللَّه ) * ، و هر كه به آيتهاى ( 4 ) خدا كافر شود و بيّنات و دلايل او ، * ( فَإِنَّ اللَّه سَرِيعُ الْحِسابِ ) * ، خداى - عزّ و جلّ - زود شما راست ، بس بر نيايد كه اينها را با پيش خود برد ( 5 ) ، و شمارشان بر آرد ، و حق برايشان بنشاند ، و آنچه مستحقّ آنند از عقاب از ايشان بستاند ، و وجوهى كه در « سريع الحساب » گفته‌اند در سورة البقرة گفته شد . فلا معنى لإعادته . كلبى گفت : آيت در جهودان و ترسايان آمد چون مسلمانى رها كردند و اختيار جهودى و ترسايى كردند ، خداى تعالى گفت : اهل كتاب - يعنى اين دو فرقه - خلاف نكردند در ملَّت يكديگر الَّا بعد از آن كه علم به ايشان آمد كه دين حق ، مسلمانى است ، نظيره قوله تعالى : وَما تَفَرَّقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّنَةُ ( 6 ) . قوله : * ( فَإِنْ حَاجُّوكَ ) * ، اى خاصموك ، اگر با تو خصومت كنند يعنى جهودان و ترسايان . و خصومت ايشان آن بود كه گفتند : اى محمّد ! اين جهودى و ترسايى نسب است ما را ، و تو ما را به اين نسب مىخوانى ( 7 ) و دين ما اسلام است ، خداى تعالى

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 2 ) . سوره نور ( 24 ) آيه 33 . ( 3 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد . ( 4 ) . همه نسخه بدلها : به آيات . ( 5 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق ، آرد ، مب ، مر : دارد . ( 6 ) . سوره بيّنه ( 98 ) آيه 4 . ( 7 ) . دب : نسبت مىخوانى ، فق : نسبت خوانى ، ديگر نسخه بدلها : نسب خوانى .