و « صبر » حبس نفس باشد ، على ما يكره . و صبر از سه گونه بود : صبر بر طاعت ، و صبر از معصيت و صبر بر مصيبت . اما صبر بر طاعت آن بود كه خويشتن به بند او بسته دارد اوقات نماز را مراقبت كند و روزه فريضه و سنّت را به صبر و احتمال مشقّت تلقّى كند و بر زكات و حجّ و جهاد ، نفس ( 1 ) موطَّن كند و از معاصى خويشتن ( 2 ) باز گيرد و چون مصيبتى رسد او را بگويد كه : إِنَّا لِلَّه وَإِنَّا إِلَيْه راجِعُونَ ( 3 ) تا از جمله صابران باشد . * ( وَالصَّادِقِينَ ) * ، اوّل صدقى كه باشد ( 4 ) او را صدق ايمان باشد ، مصدّق باشد خداى را ، تا آن جا كه گويد : * ( رَبَّنا إِنَّنا آمَنَّا ) * . . . ، در اين گفتار ( 5 ) صادق باشد . آنگه احتراز كند از آن كه در گفتار او تفاوت و كما بيش ( 6 ) رود ، كه در خبر است كه چون مرد يك بار و دو بار [ راست بگويد ] ( 7 ) به راست گفتن معروف شود ، حتى يكتب عند الله صديقا ، تا بنزديك خداى تعالى نام او را در جريده صدّيقان بنويسند . و چون يك دو بار دروغ بگويد ، عادت شود او را تا بنزديك خداى تعالى او را از جمله كذّابان بنويسند . قتاده گفت : صدقت نيّاتهم و استقامت قلوبهم و السنتهم ، فصدقوا في السرّ و العلانية ، گفت : نيّت ايشان راست باشد ، و دلهاشان مستقيم باشد ، و زبانهاشان لا جرم در سرّ و علانيه صادق باشند ( 8 ) ، در دل با خداى راست گويند ( 9 ) و در ظاهر به زبان با خلقان راست گويند و راست روند و راست باشند ، هيچ كژى ( 10 ) در گفتار و كردار به اقوال و اعمال خود راه ندهند ( 11 ) . * ( وَالْقانِتِينَ ) * ، مطيعان باشند و نماز كنندگان . و اختلاف اقوال در « قانت » گفته شد في قوله : وَقُومُوا لِلَّه قانِتِينَ ( 12 ) و المنفقين ، اموالهم في طاعة اللَّه ، و مالهاى خود نفقه كنند در راه خداى .

--> ( 2 - 1 ) . مب را . ( 3 ) . سوره بقره ( 2 ) آيه 156 . ( 4 ) . وز : بايد . ( 5 ) . لب و . ( 6 ) . اساس كه نو نويس است : تفاوتى كما بيش ، با توجّه به ضبط مج و وز تصحيح شد . ( 7 ) . اساس و مج و وز : افتادگى دارد ، از دب افزوده شد . ( 8 ) . مب : با راست باشد . ( 9 ) . مج ، وز : باشند . ( 10 ) . مر : كجى . ( 11 ) . اساس كه نو نويس است : ندهد ، با توجّه به مج و وز تصحيح شد . ( 12 ) . سوره بقره ( 2 ) آيه 238 .