خواندند ( 1 ) : ترجعون به فتح « تا » و كسر « جيم » اعتبار به قراءت ابىّ و اتّقوا يوما تصيرون فيه الى اللَّه ، و ديگر قرّاء « ترجعون » خواندند ( 2 ) ، على الفعل المجهول ( 3 ) اعتبارا ( 4 ) به قراءت عبد اللَّه مسعود : و اتّقوا يوما تردّون فيه الى اللَّه . معنى قراءت اوّل آن است كه ، حق تعالى گفت : بترسيد از روزى كه در آن روز با پيش خدا شويد ( 5 ) . و قراءت دوم معنى آن است كه از خداى بترسى در روزى كه در آن روز شما را با پيش خدا برند . و « رجع » هم لازم باشد و هم متعدّى ( 6 ) ، و فرق از ميان ايشان به مصدر پيدا شود كه مصدر لازم « رجوع » باشد و مصدر متعدّى « رجع » . و معنى آيت و رجوع و رجع با خداى معنى آن دارد كه ايشان را با جايى برند كه در آن جاى كس را حكمى و امرى نباشد جز خداى را - عزّ و جلّ . و امّا معنى رجوع در آيت با آن كه ايشان از قبضه قدرت حقّ بيرون نيند ( 7 ) ، آن است كه : عرب ذهاب را - و اگر چه بر سبيل ابتدا باشد ( 8 ) - رجوع و عود خوانند ، چنان كه شاعر گفت ( 9 ) : فان تكن الايّام احسن مرّة الىّ فقد عادت لهنّ ذنوب ( 10 ) المعنى : فقد ظهرت لهنّ ذنوب ، [ و اين طريقه و ] ( 11 ) و كلام در اين ( 12 ) باب مستقصى برفت . ابو صالح روايت كند از عبد اللَّه عبّاس كه ( 13 ) گفت : چون ( 14 ) آيت فرود آمد ، جبريل - عليه السلام - گفت ، خداى تعالى مىفرمايد كه : اين آيت ( 15 ) بر سر دويست و هشتاد آيت از سورة البقرة بنه . عبد اللَّه عبّاس گفت : اين آخر آيتى است كه از قرآن فرود

--> ( 1 ) . تب ، مج ، وز ، دب ، مب : خوانند ، مر : خوانده‌اند . ( 2 ) . تب ، مج ، وز ، دب ، فق ، مب ، مر : خوانند . ( 3 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر خوانند . ( 4 ) . همه نسخه بدلها : اعتبار . ( 5 ) . تب ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : با پيش خداى تعالى برند . ( 6 ) . همه نسخه بدلها رجع باز آمد و رجع باز آورد . ( 7 ) . همه نسخه بدلها : نه‌اند . ( 8 ) . همه نسخه بدلها آن را . ( 9 ) . تب شعر . ( 10 ) . اساس كه كلمه نو نويس است : ذهوب ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 11 ) . اساس : ندارد ، با توجه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 12 ) . همه نسخه بدلها : در او . ( 13 ) . همه نسخه بدلها بجز تب ، مب : او . ( 14 ) . تب اين . ( 15 ) . تب را .