گذشته با روى او نياورد . و براى آن فعل به لفظ تذكير گفت كه نظر به معنى كرد ، و تقدير آن است كه : وعظ و ( 1 ) ذكر . سدّي گفت : مراد به موعظه « قرآن » است ، و لفظ قرآن مذكّر ( 2 ) است ، و عرب چنين بسيار كند ، قال اللَّه تعالى : إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَلِذلِكَ خَلَقَهُمْ ( 3 ) . . . ، اراد الرّحم ( 4 ) او الفضل لا لفظ الرّحمة ، و قال الشّاعر ( 5 ) : ما هذه الصوت . و ذهب الى الصّيحة . و بعضى [ دگر ] ( 6 ) گفتند : مراد به « موعظه » نهى است ، بيانش قوله تعالى : * ( فَانْتَهى فَلَه ما سَلَفَ ) * ، قبل النّهى و امره الى اللَّه بعد النّهى . چون توبه كرد و باز ايستاد ( 7 ) و آنچه از پيش ( 8 ) نهى كرد او راست ، و آمرزگار او ( 9 ) خداست ، پس نهى كرد ( 10 ) ، اگر دگر كند كار او به خداى تعلَّق دارد ( 11 ) ، خواهد عفوش كند خواهد عقوبت كند ( 12 ) . و گفته‌اند : مراد آن است كه اگر خواهد توفيقش دهد تا بر توبه بماند ، و اگر خواهد خذلان كند ( 13 ) تا توبه تباه كند . و گفته‌اند : مراد آن است كه كار او با خداست در آنچه امر كند يا نهى كند يا حلال كند يا حرام كند ، از اين معانى چيزى به بنده تعلَّق ندارد ، چنان كه محمود ورّاق گفت ( 14 ) : الى الله كلّ الامر في كلّ خلقه و ليس الى المخلوق شىء من الامر بيانه قوله تعالى : لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ ( 15 ) - الاية .

--> ( 1 ) . مج ، وز : فهو . ( 2 ) . مب ، مر : مذكور . ( 3 ) . سوره هود ( 11 ) آيه 119 . ( 4 ) . اساس كه كلمه نو نويس است : الرّحمه ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 5 ) . تب شعر . ( 6 ) . اساس : كلمه در زير وصّالى رفته است ، با توجه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 7 ) . اساس كه كلمه نو نويس است : باز ايستد ، با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 8 ) . همه نسخه بدلها : آنچه پيش از . ( 9 ) . تب : او امروز كار او با ، مج ، وز ، دب : و امر و كار او با . ( 10 ) . تب ، مج ، وز : ندارد ، دب : پس از نهى . ( 11 ) . تب : كار او با خداى است . ( 12 ) . مج ، وز ، دب ، آج ، لب ، فق او را . ( 13 ) . همه نسخه بدلها بجز تب او را . ( 14 ) . تب : محمود ورّاق رحمة اللَّه گويد . ( 15 ) . سوره آل عمران ( 3 ) آيه 128 ، همه نسخه بدلها * ( أَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ أَوْ يُعَذِّبَهُمْ ) * .