- عليه السّلام - قتال كرد با آنان كه با او قتال كردندى ، [ و رها كرد ] ( 1 ) ى آنان را كه با او قتال نكردندى تا آنگه كه ( 2 ) اين آيت فرود آمد كه : وَقاتِلُوا الْمُشْرِكِينَ كَافَّةً كَما يُقاتِلُونَكُمْ كَافَّةً ( 3 ) . . . ، اين آيت [ منسوخ شد ] ( 4 ) بدان . و معنى * ( وَلا تَعْتَدُوا ) * ، بر اين قول آن باشد كه : ابتدا مكنى به قتال آن كس كه با شما قتال نكند ، و ناگاه به سر ( 5 ) ايشان [ مشوى پيش ] ( 6 ) از آن كه ايشان را با اسلام دعوت كنى . و بعضى دگر از مفسّران گفتند : آيت محكم است و از احكام او هيچ منسوخ [ نيست ، و آن كه ] ( 7 ) خداى تعالى گويد در اين آيت : كارزار كنى با آنان كه با شما كارزار كنند ، منع نكند از وجوب قتال آنان كه با ما قتال [ 236 - ر ] نكنند ، براى آن كه اين دليل الخطاب باشد ، و آن معتمد نيست - چنان كه بيان كرديم . امّا قوله : * ( وَلا تَعْتَدُوا ) * ، بر اين قول آن است كه : تعدّى مكنى ( 8 ) از آنچه مشروع است در باب جهاد ، و زنان و كودكان و پيران ضعيف را مكشى ، و آن را كه به صلح دست به شما دهد و دست به شما دراز كند ( 9 ) ، كه اگر نه چنين كنى تعدّى كرده باشى ، و اين قول عبد اللَّه عبّاس است و مجاهد . يحيى بن عامر گفت : به عمر عبد العزيز نوشتم و سؤال كردم او را از اين آيت ، او بنوشت در جواب كه : نهى ( 10 ) از زنان و كودكان است و آنان كه حرب نكنند با مسلمانان از جمله كافران . حسن بصرى گفت : * ( وَلا تَعْتَدُوا ) * ، مراد نهى از جمله قبايح و منهيّات است . بهرى دگر گفتند : « اعتدا » ترك قتال است ، يعنى قتال كنى كه اگر نكنى معتدى و ظالم باشى . بريده أسلمىّ روايت كند كه : چون رسول - صلَّى اللَّه عليه و إله - سريّتى را به غزاى فرستادى ، بر ايشان اميرى كردى و او را وصيّت كردى به تقوا و ترسكارى ( 11 ) در ( 12 ) خاصّه

--> ( 7 - 4 - 1 ) . اساس : افتادگى دارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 2 ) . آج ، لب ، فق : تا آن كه . ( 3 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 36 . ( 5 ) . دب : بسر . ( 6 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، فق : پس . ( 8 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : مكنيد . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها : دراز نكند . ( 10 ) . آج ، لب ، فق ، مب آيت . ( 11 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : و به رستگارى . ( 12 ) . آج ، لب ، فق ، مب ، مر : و در .