در نرفتى ، اگر از اهل مدر بودى - اعنى حضرى ( 1 ) - سوراخى در ديوار سراى كردى از پشت سراى ، يا نردبانى بنهادى و از بام راه كردى ( 2 ) ، و اگر اهل و بر بودى - اعنى بدوى - از پس خيمه گذر كردى ، و اين حكم احرام ايشان بودى در جاهليّت ، و گمان بردند كه اين از جمله برّ است ، الَّا آنان كه حمس بودند - و ايشان قريش بودند و كنانه و خزاعه و ثقيف و جشم ( 3 ) و بنو عامر بن صعصعه و بنو نضر بن معاويه - و براى آن ايشان را حمس خواندند كه در دين خود سخت بودند . و « حماسه » شدّت و شجاعت بود . چون اسلام در آمد هم اين قاعده بود ، تا يك روز رسول - عليه السّلام - در سراى بعضى انصار ( 4 ) شد ، به در سراى مردى از جمله ايشان بر اثر رسول - عليه السّلام - در سراى ، شد . پيغامبر - عليه السّلام - او را گفت : نه تو محرمى ؟ گفت : بلى . گفت : چرا به ( 5 ) سراى در آمدى ؟ گفت : اقتدا به تو كردم . رسول - عليه السّلام - گفت : من از حمسم ، مرا روا باشد . گفت : من نيز از حمسم ( 6 ) ، دين ما يكى است و من [ به همهء حال ] ( 7 ) به تو اقتدا كنم در كارها . خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : برّ نه آن است كه خانه‌ها را از پشت در شوند ( 8 ) . حمزه و كسائى و عاصم ( 9 ) [ به روايت ] ( 10 ) ابو بكر ، و نافع به روايت قالون در همهء قرآن « بيوت » خواندند به كسر « با » براى مجاورت « يا » ، و باقى قرّاء به ضمّ « با » خواندند بر اصل ( 11 ) . * ( وَلكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى ) * ، آن وجوه كه ذكر كرده شده است فى قوله :

--> ( 1 ) . اساس در حاشيه به صورت « حفرمى » ضبط كرده است ، با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 2 ) . مب : گرفتى . ( 3 ) . اساس : مج ، وز ، دب ، لب ، فق ، مب ، مر : طسم ، با توجه به آج و منابع تفسيرى و لغوى تصحيح شد . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : انصاريان . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها در . ( 6 ) . آج و گفت : مب مرد گفت . ( 10 - 7 ) . اساس : افتادگى دارد ، با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 8 ) . مج : بر شوند ، مب : به اندرون روند . ( 9 ) . اساس : غامرو ، با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها يكى شد . ( 11 ) . اساس : براى ، با توجه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .