عبد اللَّه عبّاس گفت : آيهء در حقّ قومى [ كه ] ( 1 ) كافر بودند به عيسى . چون رسول - عليه السّلام - بيامد ، به او ايمان آوردند . خداى تعالى ايشان را به ايمان به مصطفى از كفر به ديگر پيغمبران ( 2 ) به در آورد . واسطي گفت : ايشان را از ظلمات نفس خود بيرون آورد به اخلاق مرضيّه ( 3 ) به در آورد ايشان را از كذب به صدق ، و از حرص به قناعت ، و از سخط به رضا ، و از طلب به توكّل ، و از جهل به معرفت . ابو عثمان النّهديّ ( 4 ) گفت : ايشان را بيرون آورد از ديدن [ 345 - پ ] افعال به ديدن افضال ، يعنى آنچه ( 5 ) كنند از طاعات و قربات ، از خود نبينند از او بينند . و بهرى ديگر گفتند بيرون آورد ايشان را از ظلمات ( 6 ) وحشت و فرقت به نور وصلت و قربت . * ( وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ ) * ، حسن بصرى خواند : « الطَّواغيت » على الجمع . ابو حاتم گفت : در عرب طاغوت به واحد و جمع و مذكّر و مؤنّث كند ( 7 ) ، در واحد مذكّر گفت : يُرِيدُونَ أَنْ يَتَحاكَمُوا إِلَى الطَّاغُوتِ وَقَدْ أُمِرُوا أَنْ يَكْفُرُوا بِه ( 8 ) . . . ، و در مؤنّث گفت : وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوها ( 9 ) . . . ، و در جمع گفت : * ( يُخْرِجُونَهُمْ . ) * عبد اللَّه عبّاس گفت : مراد به « طاغوت » ، شيطان است . مقاتل گفت : مراد رؤساى ضلال ( 10 ) اند ، چون : كعب اشرف و حيىّ اخطب و جز ايشان . * ( يُخْرِجُونَهُمْ ) * ، اى يدعونهم ، ايشان را دعوت مىكنند . « اخراج » در آيت به معنى دعوت است ، بيانش : وَلَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ ( 11 ) . . . ، يعنى ادعهم .

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 2 ) . مج ، وز ، دب ، آج : پيغامبران . ( 3 ) . اساس ، مب ، مر : فريضه ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 4 ) . اساس : الهندى ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 5 ) . وز طلب . ( 6 ) . اساس : ظلمه ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 7 ) . دب : كنند . ( 8 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 60 . ( 9 ) . سورهء زمر ( 39 ) آيهء 17 . ( 10 ) . مج ، وز ، دب : ضلالت . ( 11 ) . سورهء ابراهيم ( 14 ) آيهء 5 .