ضرورى كند ، و اطَّلاع دهد به وحى و خبر ، و اين ممكن نيست در علم حقيقى ، كه علم او بنزديك آن كه او را علم اثبات كند قايم باشد به ذات [ او ] ( 1 ) ، و آنچه قايم بود به ذات او احاطه به آن محال بود . * ( وَسِعَ كُرْسِيُّه السَّماواتِ وَالأَرْضَ ) * ، اى ملأ و احاط . و در « كرسىّ » خلاف كردند . عبد اللَّه عبّاس و سعيد جبير و مجاهد گفتند : مراد به كرسىّ علم است ، و از اين جا دفتر علم را كرّاسه خوانند ، و از اين جاست قول را جز در وصف صيّادى - شعر : حتّى اذا ما جاء [ ها ] ( 2 ) تكرّسا اى علم ، و عالمان را « كراسىّ » خوانند چنان كه شاعر گفت - شعر : تحفّ بهم بيض الوجوه و عصبة كراسىّ بالاحداث حين تنوب اى علماء بها . و بعضى ديگر گفتند : مراد به « كرسىّ » عظمت و سلطان است ، و عرب ملك قديم را كرسىّ خوانند ( 3 ) ، و الكرس ( 4 ) اصل كلّ شىء ، يقال : فلان كريم الكرس ( 5 ) ، اى الاصل ، قال العجّاج : و قد علم القدّوس مولى القدس أنّ ابا العبّاس اولى نفس في معدن الملك القديم الكرس و در بعضى تفاسير مىآيد كه : « كرسيّه » اى سرّه ، قال الشّاعر : ما لي بأمرك كرسىّ أكاتمه و لا يكرّس علم اللَّه مخلوق ( 6 ) محمّد بن جرير الطَّبرىّ گفت كه : « كرسىّ » اهل باشد ، اى وسع عباده السّموات و الارض ، ابو موسى و سدّى گفتند : « كرسىّ » حقيقى خواست ( 7 ) ، و خداى تعالى كرسىّ از لؤلؤ آفريد ، و هفت آسمان ( 8 ) در جنب كرسىّ چون هفت درم است كه بر

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج افزوده شد . ( 2 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد ، طبرى ( 3 / 11 ) : اذا ما احتازها . ( 3 ) . فق : خواند . ( 4 ) . مب ، مر : و الكرسى . ( 5 ) . مب ، مر : الكرسى . ( 6 ) . اساس به صورت : « المخلوق » ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 7 ) . اساس ، وز : به صورت : « خداست » هم خوانده مىشود . ( 8 ) . مج ، وز ، آج ، مب ، مر : آسمانهاى هفت ، فق : آسمانها هفت است .