ابو روق گفت : الَّذي لا يبلى ، و آن خداست كه تغيير نپذيرد ، لم يزل عمّا كان عليه و لا يزال . ربيع گفت : « قيّوم » قيّم باشد بر همه چيزى به روزى و حفظ . همه را او روزى دهد و او نگاه دارد . كلبى گفت : القائم على كلّ نفس بما كسبت ، به جزاى خلقان او قيام نمايد . ابو عبيده گفت : الَّذي لا يزول ، باقى است كه او را زوال نبود ، و قال اميّة بن أبى الصّلت : لم يخلق السّماء و النّجوم و الشّمس معها قمر يعوم ( 1 ) قدّرها المهيمن القيّوم و الحشر و الجنّة و النّعيم الَّا لأمر شأنه عظيم أنس بن مالك گويد : بيشتر دعاى رسول اللَّه - صلَّى اللَّه عليه و آله - اين بودى : يا حى يا قيوم . عبد اللَّه عبّاس گفت : مهمترين نامهاى خداى تعالى « الحىّ القيّوم » است ، و اين دعاى اهل دريا ( 2 ) است كه گويند ايشان : يا هيّا شراهيّا ( 3 ) . ابو امامه روايت كند كه رسول - عليه السّلام - گفت : نام مهمترين خداى در سه سورهء قرآن است : البقره ، و آل عمران ، و طه . عمر بن ابي سلمه گفت : انديشه كردم هيچ اسم نديدم كه در اين [ سه ] ( 4 ) سورهء به مطابقه باز آمد جز اين نامها در البقره : * ( اللَّه لا إِله إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ) * ، [ و در آل عمران فاتحه اوست : الم ، اللَّه لا إِله إِلَّا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ ( 5 ) ، و در طه : وَعَنَتِ الْوُجُوه لِلْحَيِّ الْقَيُّومِ ( 6 ) ] ( 7 ) .

--> ( 1 ) . آج ، مب : يقوم . ( 2 ) . اساس ، مب ، مر : ديار ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 3 ) . چاپ شعرانى ( 2 / 322 ) آورده است : « أهى أشر أهى ، هستم كسى كه هستم ، عبارت عبرانى در تورات است كه چون حضرت موسى بن عمران با خداى تعالى گفت كه : اگر بنى اسرائيل از من بپرسند خداى تو چيست و كيست ، به آنها چه بگويم ؟ خداوند به او وحى فرستاد : هستم آنچه هستم . . . » نيز در لسان العرب ( 13 / 506 ) پاورقى 1 صحيح آن را چنين آورده است : اهيا أشراهيا ، معنى الأزلىّ الَّذى لم يزل . نيز در متن لسان العرب همان صفحه گويد : هيا شراهيا ، معناه يا حىّ يا قيّوم بالعبرانيّه . ( 7 - 4 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج افزوده شد . ( 5 ) . سورهء آل عمران ( 2 ) آيه 1 و 2 . ( 6 ) . سورهء طه ( 20 ) آيهء 111 .