قوله : * ( قَرْضاً حَسَناً ) * ، و اقدى گفت : محتسبا طيّبة بها نفسه ، قرض نيكو آن بود كه براى خداى دهد و دلش به آن خوش بود . عبد اللَّه مبارك گفت : قرض نيكو آن بود كه مالش حلال بود . عمرو بن عثمان الصّدفيّ گفت : آن بود كه بدهى و منّت ننهى . سهل بن عبد اللَّه گفت : آن بود كه عوضى چشم ندارد . * ( فَيُضاعِفَه ) * ، تا مضاعف كند خداى آن را . قرّاء خلاف كردند . عاصم خواند و ابن ابي اسحاق و ابو حاتم در شاذّ : « فيضاعفه » به نصب « فا » و به « الف » . ابن عامر و يعقوب خواندند : « فيضعّفه » به نصب ( 1 ) و تشديد بى « الف » . ابن كثير و ابو جعفر خواندند : به تشديد و رفع ، باقى خواندند : به « الف » و تخفيف و رفع « فا » . آن كس كه به رفع خواند ، عطف كند على قوله * ( يُقْرِضُ اللَّه . ) * و گفته‌اند : بر استيناف ( 2 ) على تقدير : فهو يضاعفه . و آن كه به نصب خواند ، به جواب استفهام كند به « فا » . و تشديد و تخفيف هر دو لغت است ، و حجّت تشديد قوله : * ( أَضْعافاً كَثِيرَةً ) * ، و تفعيل تكثير فعل را باشد . حسن بصرى و سدّى گفتند : اين تضعيف جز خداى تعالى نداند ، براى آن كه آن را كه خداى بسيار خواند آن را ، چه اندازه باشد ؟ قالوا و هذا كما قال : وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْه أَجْراً عَظِيماً ( 3 ) . * ( وَاللَّه يَقْبِضُ وَيَبْصُطُ ) * ( 4 ) ، و خداى تعالى روزى تنگ كند بر آن كه خواهد و فراخ كند بر آن كه خواهد ، و وقتى بر شخصى تنگ كند ، و وقتى فراخ كند بر حسب مصلحت . و « قبض » به معنى امساك آمد في قوله : وَيَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ ( 5 ) ، اى يمسكونها عن النّفقة . و « بسط » به معنى فراخ روزيى ( 6 ) آمد في قوله : وَلَوْ بَسَطَ اللَّه الرِّزْقَ لِعِبادِه ( 7 ) ، و اصل در اين باب دست بستن و گشادن باشد ، آنگه كنايت كردند

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها بجز دب فاء . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها بجز دب : استثنا . ( 3 ) . سورهء نساء ( 4 ) آيهء 40 . ( 4 ) . كذا در اساس و همهء نسخه بدلها : يبسط ، قرآن كريم : يبصط . ( 5 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 67 . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : روزى . ( 7 ) . سورهء شورى ( 42 ) آيهء 27 .