و دليل بر اين آن است كه در معطوف « ان » در آورد ( 1 ) كه : و ان اشهد اللَّذّات ، و وجهى دگر توان گفتن ، و آن است كه : در كلام محذوفى باشد ، و تقدير : في انّهم لا يعبدون الَّا اللَّه ، چون فرا گرفتيم ( 2 ) عهد بنى اسرايل در آن كه نپرستند جز خداى را . و أبىّ كعب خواند و در مصحف او چنين است : « لا تعبدوا » جزما على النّهى ، معنى آن كه : مپرستى جز خداى را . * ( وَبِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً ) * « با » تعلَّق دارد به محذوفى ، و تقدير اين است كه : وصّيناهم او امرناهم ، ما ايشان را وصيّت كرديم يا ايشان را فرموديم كه با مادر و پدر نيكويى كنيد ، و مادر و پدر را ( 3 ) به هم والدين خواند ، با آن كه مادر والده باشد براى تغليب مذكّر بر مؤنّث كه عرب چون مذكر و مؤنّث به هم جمع شوند در كلام و اگر چه مؤنّث به عدد بيشتر باشد غلبه مذكّر را دهند ( 4 ) . خداى تعالى از تعظيم حقّ مادر و پدر حقّ ايشان با حقّ خود پيوست و احسان با ايشان از پى توحيد خود گفت . و در خبر هست كه : چون ابتداى اسلام بود و اوّل هجرت بود ، رسول - عليه السّلام - از مكّه به مدينه آمده بود و مسجد بنا كرده ، ستونى است كه آن را حنّانه خوانند . رسول - عليه السّلام - بر آن ستون ( 5 ) تكيه كردى و براى صحابه خطبه كردى بر پاى استاده . چون مسلمانان بيشتر شدند و عدد و عدّت بسيار شد ، دستورى خواستند و گفتند : ما را خوش نيست كه ما نشسته و تو بر پاى استاده ما را خطبه مىكنى . دستور باش ( 6 ) ما را تا براى تو منبرى سازيم تا بدان جا خطبه كنى ( 7 ) ؟ گفت : روا باشد ، اين منبر كه امروز هست بساختند . رسول - عليه السّلام - آن روز از در مسجد در آمد و آهنگ منبر كرد و نزديك ستون ( 8 ) حنّانه نرفت ، منبر سه پايه بود پا بر پايهء اوّل نهاد و گفت : آمين ، و بر دوم نهاد و سوم ( 9 ) همچنين ، و كس ( 10 ) را نديدند كه دعا مىكرد . چون بر منبر شد و بنشست خطبه

--> ( 1 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : بياورد . ( 2 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : ها گرفتيم . ( 3 ) . وز هر دو را ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر هر دو . ( 4 ) . وز ، آج ، لب ، دب ، فق ، مب ، مر : دهد . ( 5 ) . وز ، آج ، لب : استون . ( 6 ) . آج ، لب ، فق ، باشى ، مب ، مر : باشد . ( 7 ) . وز ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر او . ( 8 ) . دب ، مب : استون ، وز ، آج ، لب ، فق ، مر : اسطوانه . ( 9 ) . دب : سيوم ، وز : سه‌ام ، فق ، مب ، مر : سيم . ( 10 ) . فق ، مب : كسى .