الشيخ أبو الفتوح الرازي
267
روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )
دگر آيت مىگويد : فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الأَرْضِ ذَهَباً وَلَوِ افْتَدى بِه ( 1 ) . . . ، اگر زمين پر از زر باز كرده او را باشد به فديه بدهد از او قبول نكنند . و در خبر است كه رسول - عليه السّلام - گفت : يحشر النّاس حفاة عراة غرلا ، گفت : خلقان را حشر كنند برهنه پا برهنه تن ختنه نكرده ، عايشه گفت : يا رسول اللَّه ! زنان هم برهنه باشند ، گفت : بلى ، گفت : وا سوأتاه ، وا رسوائيا ( 2 ) ! رسول - عليه السّلام - گفت : روز قيامت مردان از زنان بى خبر باشند و زنان از مردان . آن روز همه به خود مشغول باشند ، كس را پرواى كس نبود ، لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ يَوْمَئِذٍ شَأْنٌ يُغْنِيه ( 3 ) ، سه جايگاه آن بود كه كس [ كس ] ( 4 ) را ياد نكند : نزديك آن كه نامهها پرّان شود ، يكى را نامه به دست راست مىدهند و يكى را به دست چپ ، عند آن مردم متحيّر باشند . و آنگه كه بنزديك ترازو آيند ، و حق تعالى حساب خلقان كند يكى را حسنات ترجيح دارد و يكى را سيّئات ، در آن [ 78 - پ ] حال بنده متحيّر بود ، يك بار با حسنات مىنگرد و يك بار با سيّئت ( 5 ) ، تا خود رجحان كدام را خواهد بودن . و عند آن كه به سر دو راه رسد ( 6 ) كه گروهى را ( 7 ) به دست راست به بهشت مىبرند ( 8 ) ، و گروهى را به دست چپ به دوزخ مىبرند . آن جا نيز متحيّر باشد ( 9 ) كه نداند كه او را به كدام دست خواهند بردن ، اعاذنا اللَّه في ذلك اليوم من اهواله و شدائده بمنّه و رحمته . * ( وَلا هُمْ يُنْصَرُونَ ) * ، و نه ايشان را يارى كنند . « نصرت » ، معونت باشد ، و ضدّ او خذلان بود . و انصار جمع ناصر بود ، و انصار رسول - عليه السّلام - اعوان او بودند از اهل مدينه . و انتصار انتقام بود ، و تنصّر آن باشد كه ترسا شد ، و نصرانى منسوب است با جايى كه آن را ناصره گويند ، و نصارى جمع او باشد ، و نصرت السّماء آن باشد كه باران بباريد از آسمان ، و نصرت به معنى عطا باشد ، چنان كه شاعر گفت :
--> ( 1 ) . سورهء آل عمران ( 3 ) آيهء 91 . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : وا رسوائى . ( 3 ) . سورهء عبس ( 80 ) آيهء 37 . ( 4 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 5 ) . مب ، مر : سيئات . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها : رسند . ( 7 ) . آج ، لب ، فق ، مر ببينند . ( 8 ) . آج ، لب ، مر : مىروند . ( 9 ) . آج ، لب ، فق ، مب : باشند .