فريشته ايستاده ، مىگويند : بار خدايا ! هر دهنده و بخشنده را عوض ده ، و هر بخيل و ممسك را هلاك مال ( 1 ) . قوله : * ( أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ ) * ، حدّ « امر در قول قول قايل باشد آن را كه دون او بود ، افعل [ 73 - ر ] يا مانند آن ، به شرط آن كه مريد بود آن را كه مىفرمايد . و مراد به » ناس « ، اسم جنس است ، و » لام « استغراق جنس راست . » برّ « ، هر كارى نكو بود ، اسمى است شامل جمله طاعات را از واجبات و مندوبات . و گفته‌اند : مراد به برّ صدق ( 3 ) است ، من قولهم : برّ في يمينه ، اى صدق . و برّ ، ضدّ فجور باشد ، من قول الشّاعر : انّا اقتسمنا خطَّتينا بيننا فحملت برّة و احتملت فجار [ و هما ] ( 4 ) علمان للبرّ و الفجور ، فلان برّ و بارّ بوالديه . و ضدّ اين عقوق باشد ، و نيز به معنى صله و احسان باشد . و معنى استفهام در آيت ، تقريع و ملامت است آنان را كه امر معروف كنند مردمان را ، و ايشان بر آن كه گويند كار نكنند . عبد اللَّه عبّاس گفت : مراد آن است كه اهل كتاب تحريض كردندى بر تمسّك به احكام توريت و انجيل ، و ايشان رها كردندى و ضايع ماندندى . قتاده گفت : مردم را طاعت فرمودندى و خود نكردندى . قولى ( 5 ) دگر گفتند : مردم را صدقه دادن فرمودندى و ايشان نداندى . و حسن بصرى و ابن جريج گفتند : مراد منافقانند كه به ظاهر امر معروف كردندى ، و در باطن منكر كردندى ، و اوليتر حمل آن باشد بر عموم براى آن كه تنافى نيست ميان اين اقوال ( 6 ) ، بايد گفتن : شامل است همه را و همه داخلند در آن . امّا نسيان در آيت اگر حمل كنند بر ضدّ ذكر حقيقت نباشد ، بر توسّع و مجاز

--> ( 1 ) . فق كن ، مب ، مر : و بخيل را هلاك و تلف مال بده . ( 2 ) . اساس : چند ، با توجّه به مج و اتّفاق نسخه بدلها ، تصحيح شد . ( 3 ) . اساس : صدقت خوانده مىشود ، با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 4 ) . اساس : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 5 ) . مج ، وز : قوم ، دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : قومى . ( 6 ) . مب ، مر پس .