اگر ( 1 ) سؤال كنند كه : چگونه گفت كه او از جملهء كافران بود ؟ و در آن وقت هيچ كافر نبود جز او ، از اين چند جواب است : يكى آن كه : قطع نيست بر آن كه در آن وقت يا پيش از آن جز او كافرى نبود ، بل « جانّ » را كه خداى تعالى هلاك كرد ، پيش از آن شايد كه در ميان ايشان كافران بوده باشند ( 2 ) . و جوابى ديگر آن است كه : خداى تعالى نه آن خواست كه اوّل ( 3 ) جماعتى بود كه در آن عهد بودند و كافر بودند ، معنى آن است كه : او كافر بود ، و حكم او حكم كفّار بود ، چنان كه يكى گويد : فلان مرا از جملهء دشمنان است ، و اگر چه در آن وقت دشمنى دگر نباشد او را . جوابى دگر آن است كه : خداى تعالى اين كلام در عهد رسول گفت ، و اين نظم آنگاه فرمود ، و در آن وقت همهء جهان كافر بودند - الَّا ما شاء اللَّه ! و روايت است از ابو هريره و ابو سعيد الخدرىّ كه ، رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - گفت : چون يكى از فرزندان آدم سورت سجده بخواند و به جاى سجده رسد ، سجده بكند ، شيطان با كناره شود و گريستن گيرد و گويد : ويله ( 4 ) ، واى بر او ! فرزند آدم سورت بر خواند و سجده كرد و مستحقّ بهشت شد ، و من سجده نكردم مستحقّ دوزخ شدم . و ابو العاليه روايت كند كه : چون نوح عليه السّلام - در كشتى نشست ، ابليس بيامد و بر دنبال كشتى ( 5 ) نشست . نوح گفت : يا ابليس ! خود را و مردمان را هلاك كردى ، گفت : اكنون چه كنم ؟ گفت : توبه كن . گفت : مرا توبه باشد ؟ گفت : بار خدايا ! ابليس اگر توبه كند ، قبول كنى ؟ گفت : توبهء او قبول كنم اگر گور آدم را سجده كند . نوح گفت : خداى چنين وحى كرد به من . گفت : من آدم را زنده سجده نكردم ، گور او را سجده خواهم كردن ، و او مرده ! و امثال اين اخبار اخبار آحاد باشد ،

--> ( 1 ) . آج ، لب ، فق : كه اگر . ( 2 ) . آج ، لب ، فق ، وز ، مب ، مر : باشد . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : او از . ( 4 ) . دب : واى ويله ، آج ، لب ، فق : ويلاه ، مب ، مر : واويلاه . ( 5 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، وز ، مر به .