پيش شما بودند تا مگر شما پرهيزگار شوى . آن كه كرد براى شما زمين را گسترده و آسمان را بنا كرد ، و فرود آورد از آسمان آبى ، بيرون آورد به او از ميوه‌ها روزى براى شما ، مكنى ( 1 ) خداى را مانندگان و شما مىدانى ( 2 ) . قديم - جلّ جلاله [ 37 - ر ] چون ذكر مؤمنان و كافران و منافقان بكرد و ايشان را مثل زد به آنچه در آيات متقدّم برفت ، خلقان را دعوت كرد به عبادت خود ، و تذكير كرد ايشان را نعمتهايى كه با ايشان كرد ، و تحذير كرد ايشان را از آن كه با او معبودى ديگر پرستند و اشباه و امثال گويند او را . قوله : * ( يا أَيُّهَا النَّاسُ ) * ، « يا » حرف نداست ، و « اىّ » ، مناداى مفرد معرفه است مبنى بر ضمّ . و « ها » مقحم است براى تنبيه . « النّاس » صفت « اىّ » است ، و « لام » در او تعريف جنس است . عبد اللَّه عبّاس گفت : هر كجا در قرآن * ( يا أَيُّهَا النَّاسُ ) * است ، خطاب اهل مكّه است ، و هر كجا : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ( 3 ) است ، خطاب اهل مدينه است و حمل او كردن بر عموم اوليتر باشد تا دليلى مخصّص بودن . * ( اعْبُدُوا رَبَّكُمُ ) * ، خداى را پرستيد . اصل و معنى عبادت و ربّ بگفتيم در سورت فاتحه ، اعادت كردن وجهى ندارد . * ( الَّذِي خَلَقَكُمْ ) * ، حقيقت « خلق » ، اخراج مقدور بود از عدم به وجود با نوعى تقدير . و در لغت تقدير بود ، چنان كه شاعر گويد : و لأنت تفري ما خلقت و بع ض القوم يخلق ثمّ لا يفري اى تقطع ما قدّرت ، و قال اخر : و لا يبطَّ بأيدى الخالقين و لا أيدى الخوالق إلَّا جيّد الادم يعنى المقدّرين و المقدّرات . و از اين جاست قول خداى تعالى :

--> ( 1 ) . مكنى / مكنيد . ( 2 ) . مىدانى / مىدانيد . ( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 104 ، و نيز 87 مورد ديگر در سوره‌هاى مختلف .