إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ ، وَإِذا مَرُّوا بِهِمْ يَتَغامَزُونَ ( 1 ) - الى قوله : فَالْيَوْمَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنَ الْكُفَّارِ يَضْحَكُونَ ، عَلَى الأَرائِكِ يَنْظُرُونَ ، هَلْ ثُوِّبَ الْكُفَّارُ ما كانُوا يَفْعَلُونَ ( 2 ) . قولى ديگر آن است كه ، عدىّ بن حاتم روايت كند كه رسول - صلَّى اللَّه عليه و آله - گفت : روز قيامت خداى تعالى جماعتى منافقان را تمكين كند تا بر ( 3 ) پى مؤمنان به راه بهشت بروند و بنور ايشان عقبه‌هاى صراط ببرّند تا به نور ( 4 ) بهشت رسند ، بر نگرند جمال و كمال بهشت بينند ، حور و قصور و اشجار و انهار و ثمار و ولدان و غلمان و انواع نعمت و نسيم بهشت برايشان آيد ، پاى بردارند ( 5 ) تا در بهشت نهند ، زبينكان ( 6 ) در ايشان رسند و ايشان را با راه دوزخ برند و در دوزخ اندازند . ايشان گويند : بار خدايا ! چون دانستى كه ما از اهل دوزخيم ، ما را چرا تمكين كردى تا به در بهشت آمديم و جمال بهشت بديديم ؟ گويد : تا دانى ( 7 ) كه كجا مانده اى ( 8 ) و از چه باز مانده اى ( 9 ) و در حسرتتان زيادت بود . و اين جزاى آن استهزاست كه شما در دنيا به مؤمنان كردى ( 10 ) ، پس اين معاملهء مستهزيان باشد ، كه اين فعل اگر چه نوعى بليغ است از عقوبت ، صورت استهزا دارد . و گفته‌اند : معنى آيت خذلان است و حرمان از توفيق . اين جمله اى است در معنى اين آيات بر وجهى كه آيت را بيرون آرد از اضافت قبيح و عبث با خداى تعالى . قوله : * ( وَيَمُدُّهُمْ ) * ، اى يتركهم و يطيل لهم المدّة . ايشان را رها كند ، و مدّت برايشان دراز كند . و اين نوعى استهزا باشد كه ايشان پندارند كه ايشان را فراموش كرده‌اند تا گمان برند كه آنچه با ايشان مىكنند از نعمت خود بواجب و استحقاق مىكنند ، كما قال تعالى : وَأُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ ( 11 ) .

--> ( 1 ) . سورهء مطفّفين ( 83 ) آيهء 29 و 30 . ( 2 ) . سورهء مطفّفين ( 83 ) آيهء 34 الى 36 . ( 3 ) . همهء نسخه بدلها : در . ( 4 ) . همهء نسخه بدلها : بر . ( 5 ) . مج ، دب : بر آرند . ( 6 ) . دب ، آج ، لب : زبانيكان ، فق : زبانيكيان ، مب : زبانيها ، مر : زبانيه . ( 7 ) . دانى / دانيد . ( 8 ، 9 ) . مانده اى / مانده‌ايد . ( 10 ) . كردى / كرديد . ( 11 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 183 ، سورهء قلم ( 68 ) آيهء 45 .