* ( فَزادَهُمُ اللَّه مَرَضاً ) * ، در اين دو قول است : يكى آن كه لفظ خبر است و معنى دعا ، يعنى دعا عليهم ، كه نفرين باشد ، خداى بيفزاياد ايشان را بيمارى چنان كه عرب گويد : قاتله اللَّه و لحاه . معنى آن بود كه : خذلهم اللَّه ، خداى ايشان را مخذول بكناد ! و قولى ديگر آن است كه لفظ خبر است و معنى هم خبر ( 1 ) بيفزود خداى ايشان را بيمارى ، يعنى ايشان را با خود بگذاشت تا عند اين ( 2 ) در شكّ و كفر و نفاق بيفزودند . آنگه اين زيادت با خود حواله كرد ، چون حصول آن از ايشان عند خذلان او بود . و وجهى ديگر آن است كه ، خداى تعالى [ 27 - ر ] افعالى كرد با ايشان كه ايشان عند آن بايست تا به ايمان و طاعت نزديك شوند ، ايشان در كفر بيفزودند ( 3 ) ، خداى با خود حواله كرد از آن جا كه آن فعل او بود كه ايشان عند آن ازدياد كردند ، چنان كه در حقّ سورت گفت : وَإِذا ما أُنْزِلَتْ سُورَةٌ فَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ أَيُّكُمْ زادَتْه هذِه إِيماناً فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَزادَتْهُمْ إِيماناً وَهُمْ يَسْتَبْشِرُونَ ، وَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ ( 4 ) . . . ، در اين آيات زيادت ايمان را و زيادت كفر را حوالت با سورت كرد ، و معلوم است بضرورت كه سورت ، ايمان و كفر نيفزايد ، بل ايشان ايمان و كفر افزايند و لكن چون عند نزول سورت بود ، با سورت حوالت كرد . و اين آيات هم در حقّ منافقان است در آخر سورة التّوبه ، و مانند اين قوله تعالى حكاية عن نوح - عليه السّلام : فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعائِي إِلَّا فِراراً ( 5 ) ، و مثله : فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا حَتَّى أَنْسَوْكُمْ ذِكْرِي ( 6 ) . . . ، معنى اين هر دو آيت چنان است كه معنى آن آيات . * ( وَلَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ ) * ، يعنى مولم ، « فعيل » به معنى « مفعل » است ، چنان كه

--> ( 1 ) . وز : همچنين . ( 2 ) . در اساس : عبارت اصلى محو شده و به صورت « نزد آن » با خطى متفاوت از متن نوشته شده ، متن با توجّه به مج تصحيح شد . ( 3 ) . فق ، وز آنگه آن زياده را . ( 4 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 124 و 125 . ( 5 ) . سورهء نوح ( 71 ) آيهء 6 . ( 6 ) . سورهء مؤمنون ( 23 ) آيهء 110