السيد الطباطبائي
22
اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي )
همه علوم و فنون از لحاظ سبك تحقيق و روش تفكر يكسان نيستند زيرا هر چند همگى محصول انديشه و فعاليت فكرى و عقلانى هستند ولى سبك فعاليت و تحقيق در همه جا يكسان نيست در برخى موارد بايد راه عمل و آزمايش خارجى را پيش گرفت و در برخى موارد بايد تنها به مشاهده و احساس پرداخت و در برخى موارد بايد مشاهده حضورى نفسانى را وجهه همت قرار داد و در برخى موارد بايد اسلوب برهان و قياس عقلى را به كار انداخت و در برخى موارد يكى از اين راهها و در برخى موارد ديگر بيش از يكراه مورد استفاده قرار مىگيرد . اختلاف علوم و فنون از لحاظ روش و اسلوب تفكر همان مطلبى است كه قبلا اشاره كرديم كه منطقيين جديد به آن اهميت دادند و متودولوژى را روى همين زمينه تاسيس كردند . آنچه ما مىخواهيم در اينجا بيان كنيم نكته لازم و مهمى است كه نديدهايم كسى تا كنون متعرض آن شده باشد و آن عبارت است از بيان منشاء اختلاف علوم و فنون از لحاظ اصول متعارفه و همچنين از لحاظ روش و اسلوب تفكر يعنى چرا و به چه علت بعضى اصول متعارفه و موضوعه فقط در بعضى علوم مورد استعمال دارند نه در بعضى ديگر و چرا در هر علم و فنى از اسلوب خاص بايد پيروى نمود نه از اسلوبى ديگر . به عقيده ما اختصاص يك علم به بعضى اصول متعارفه و موضوعه و همچنين اختصاص آن بيك روش و اسلوب معين از ناحيه موضوع آن علم سر چشمه مىگيرد زيرا اصول متعارفه و موضوعه هر علمى عبارت است از يك عده احكامى قطعى يا وضعى كه عقل در مورد موضوع آن علم دارد و اين مطلب از بررسى يكايك آن اصول متعارفه روشن مىشود و اسلوب و روش فكرى خاص هر علمى نيز عبارت است از يكنوع ارتباط فكرى خاصى كه بين انسان و موضوع آن علم بايد بر قرار شود و بديهى است كه نوع ارتباط فكرى بين انسان و شىء از اشياء بستگى دارد به نحوه وجود و واقعيت آن شىء مثلا اگر شيئى از نوع اجسام است ناچار بايد ارتباط جسمانى و مادى بين انسان و آن شىء برقرار شود و احساس و آزمايش عملى همان ارتباطات مادى است كه دستگاه فكر با اشياء پيدا مىكند و اگر آن شىء وجود نفسانى دارد بايد به مشاهده حضورى و نفسانى كه يگانه وسيله ارتباط ذهن با آن شىء است پرداخته شود و اگر آن شىء كيفيت عقلانى دارد يعنى حقيقتى است كه عقل با اعمال قوه انتزاع آن را يافته است بايد با سبك قياس و برهان و تحليل عقلانى مورد بررسى قرار گيرد .