السيد الطباطبائي

21

اصول فلسفه و روش رئاليسم ( فارسي )

از حسيون كسى كه زياد در اين باره اصرار و پافشارى كرده اگوست كنت است و از عقليون كسى كه اين عقيده را دارد كانت است . به عقيده اگوست كنت تاريخ فكر بشر تا كنون سه مرحله اساسى را پيموده است مرحله افسانه اى و خيالى مرحله عقلى و فلسفى مرحله علمى و حسى در مرحله اول كه مربوط به دوران كودكى و توحش بشر است بشر تمام حوادث را مربوط مىكرد بارباب انواع و ارواح طيبه و خبيثه در اين مرحله بشر هر حادثه اى را كه مىديد از قبيل برف و باران و قحط و فراوانى و مرض و صحت و صلح و جنگ آن را مربوط مىكرد به اراده خدايان و دخالت ارواح نيك و بد . در مرحله دوم فكر بشر ترقى كرده و دريافته است كه نمىتوان حوادث طبيعت را با اراده خدايان توجيه نمود علل حوادث طبيعى را بايد در خود طبيعت جستجو كرد لهذا در اين مرحله فرضهاى عقلى را در توجيه حوادث پيش ميكشد و پاى قواى طبيعى و صور نوعيه و نفس ناميه و نفس حيوانيه و نفس ناطقه را به ميان مىآورد اين مرحله از مرحله اول كاملتر است ولى آخرين مرحله نيست بلكه حلقه متوسطى است كه مرحله اول را به مرحله سوم مرتبط مىكند . در مرحله سوم بشر متوجه شده است كه آن فرضهاى عقلى و فلسفى در توجيه حوادث بلا دليل است و تنها راه صحيح آنست كه از تعقيب كردن و جستجو كردن علل واقعى دست بكشد و فقط به تعيين روابط و مناسبات اشياء محسوسه كه وجود آنها محقق و مسلم است بپردازد و بجاى آن فرضهاى عقلى خود حوادث طبيعت را علت يكديگر بشناسد در اين مرحله است كه نظريات بشر جنبه ثبوتى و تحققى پيدا مىكند يعنى فقط حوادث محققه را دخالت مىدهد و بس اگوست كنت خود را واضع فلسفه اى مىداند بنام پوزيتويسم كه آن را فلسفه تحققى يا ثبوتى يا وضعى يا ظاهرى ترجمه كرده‌اند و خودش اين فلسفه را نماينده مرحله سوم از مراحل سه گانه فكر بشر مىداند . اگوست كنت مدعى است كه الان هم كه نوبت مرحله سوم رسيده است باز كسانى پيدا مىشوند كه هنوز طرز فكرشان متناسب با مرحله اول يا مرحله دوم است ايضا مدعى است كه يك فرد در دوره عمر ابتداء خيالى و افسانه اى فكر مىكند بعد اگر فى الجمله رشد پيدا كند طرز تفكرش عقلى و فلسفى مىشود و هنگامى كه پخته و آزموده شد طرز تفكر فلسفىاش تبديل به تفكر علمى و حسى مىشود . كانت نيز با آنكه از عقليون است و به معانى فطرى ذاتى عقلى قائل است منكر اعتبار فلسفه اولى است وى علمهاى مربوط به واقعيتهاى ما وراء ذهن را محصول همكارى عقل و حس مىداند و مدعى است كه حس تنها يا عقل