5 . تربيت و آزاد سازى : هنگام ظهور اسلام ، بردگى در سراسر جهان آن روز - حتى در مهد تمدن آن زمان يعنى يونان و روم - رواج داشت ، و چون لغو و از بين بردن كامل چنين پديدهء گسترده اى به يك باره مقدور نبود ، اسلام از راههاى مختلفى زمينهء لغو تدريجى آن را فراهم ساخت . بدين ترتيب كه از يك طرف راههاى برده گيرى را تقليل داده و آن را محدود ساخت . از ديگر سو ، آزاد سازى بردگان را كفارهء بسيارى از گناهان و خطاها و ترك عمدى يا غير عمدى واجبات عبادى مانند كفارهء خوردن روزه و . . . قرار داد و از اين رهگذر وسايل آزادى آنان را فراهم ساخت . از طرف سوم پيامبر اسلام به مسلمانان توصيه كرد كه با بردگان ( همچون عضوى از خانواده ) رفتار انسانى داشته باشند و دستور داد صاحبان بردگان از غذاهايى كه خود مى خورند و از لباسهايى كه خود مى پوشند ، به آنان نيز بدهند . از اين گذشته ، آزاد كردن بردگان را آنچنان داراى ارزش و ثواب و فضيلت معرفى كرد كه در روايات ما بسيارى از اعمال صالحه ، از نظر كثرت ثواب و فضيلت ، به آزاد كردن بردگان تشبيه گشته و از اين طريق ، مسلمانان به اين كار تشويق شده اند . مجموع اينها ديدگاه اسلام را در مورد بردگى و آزاد سازى روشن مى سازد . " على بن طاووس " مؤلف كتابهاى معروف طرائف ولهوف ( 1 ) و شصت اثر ماندگار ديگر ، ضمن اعمال ماه رمضان مىنويسد : " على بن الحسين ( عليه السلام ) شب آخر ماه رمضان بيست نفر برده ( يا اندكى بيشتر يا كمتر ) را آزاد مى ساخت و مى گفت : خداوند در هر شب رمضان ، هنگام افطار هفتاد هزار نفر از اهل دوزخ را از عذاب آتش ، آزاد مىكند ، و در شب آخر به تعداد كل شبهاى رمضان آزاد كرد و مى گفت : " دوست دارم خداوند ببيند كه من در دنيا بردگان خود را آزاد مى سازم تا بلكه مرا نيز در روز رستاخيز از آتش دوزخ آزاد سازد " .

--> 1 . خوشبختانه اين دو اثر نفيس ، توسط شادروان داود الهامى واينجانب ترجمه ، و از سوى انتشارات اسلامى ( نويد اسلام قم ) چاپ ، و در تيراژ بسيار وسيع صد هزارى انتشار يافته است .