خوب يا بد ، حتى اگر به قدر دانهء خردل باشد باز مثل سنگ و غيره داراى وزن است . در « عمل » بطور مشروح گفته‌ايم كه عمل جوهر است نه عرض براى مزيد توضيح به آنجا رجوع شود . اينك بايد چند مطلب را بررسى كرد . توزين اعمال قرآن مجيد صريح است در اينكه اعمال انسان روز قيامت توزين خواهد شد ولى آيا عموم اعمال اعمّ از نيك و بد ؟ يا فقط اعمال نيك ؟ و آيا فقط اعمال مؤمنان يا اعمال كفّار هم ؟ جواب اينها خواهد آمد . * ( وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُه فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ . وَمَنْ خَفَّتْ مَوازِينُه فَأُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِما كانُوا بِآياتِنا يَظْلِمُونَ ) * اعراف : 8 و 9 . * ( فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُه . . . ) * در جاهاى ديگر نيز آمده است مثل * ( فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُه فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ وَمَنْ خَفَّتْ مَوازِينُه فَأُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِي جَهَنَّمَ خالِدُونَ ) * مؤمنون : 102 . همچنين * ( فَأَمَّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوازِينُه . ) * * ( فَهُوَ فِي عِيشَةٍ راضِيَةٍ . وَأَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُه . فَأُمُّه هاوِيَةٌ ) * قارعة : 6 - 9 . اينك آيهء اوّل را بررسى ميكنيم : 1 - « الوزن » در آيه بمعنى توزين است ظاهر آنست كه « الوزن » مبتداء و « الحق » وصف آن مىباشد و تقدير چنين است : « الوزن الحقّ يومئذ كائن » يعنى : توزين حقيقى در روز قيامت خواهد بود ، زمخشرى « يومئذ » را خبر گرفته و « الحق » را وصف ، يعنى توزين حقيقى در روز قيامت است . بهر حال آيه دلالت دارد كه روز قيامت توزين حقيقى براى اعمال وجود خواهد داشت . طبرسى نيز در جوامع الجامع مثل زمخشرى گفته است . بعضى از بزرگان « الوزن » را در آيه اسم گرفته و « الحق » را خبر آن دانسته است يعنى : ثقل و سنگينى اعمال همان حق و مطابق واقع بودن آنهاست . بعبارت ديگر معيار و وزنهء عمل آنست كه حقّ و مطابق دستور