و انجيل يوحنّا . انجيل متى هاكس در كتاب قاموس مقدّس ذيل لفظ « متّى » او را از شاگردان مسيح عليه السّلام ميداند و گويد : زمان تصنيف انجيل او معلوم نيست ولى همه تصديق دارند كه پيش از اناجيل ديگر انتشار يافت برخى بر آنند كه در سال 38 ميلادى و بعضى بر اينكه ما بين سال 50 و 60 تصنيف شد . ولى در ذيل لفظ « انجيل » ميگويد : براى اظهار و بيان آنكه كدام يك از اناجيل زودتر نوشته شده رشتهء عقايد محكم باينجا ميكشد كه انجيل مرقس زودتر از همه نوشته شد و ظن قوى است كه استناد او اطلاعات پطرس رسول بود پس از آن متّى و لوقا نوشته شدند ، متّى در نوشتن انجيل خود انجيل مرقس و يك نسخهء ديگرى از گفته هاى مسيح را كه شايد خودش تهيّه كرده بود . . . منبع اطلاعات خود قرار داد . هاكس آنگاه ميگويد : منكرين مسيح در قديم الايام ميگفتند كه اناجيل چون سى سال يا بيشتر بعد از صعود مسيح نوشته شدند داراى صحت و اعتبارى نيستند . آنگاه اين سخن را ردّ مىكند كه : خيلى از محتويات اناجيل سالها قبل از آنكه انجيلى نوشته شود برشتهء تحرير در آمده بودند . راجع بشخصيّت متّى در ذيل همين كلمه پس از ذكر آنكه از شاگردان مسيح و ملازم او بود ميگويد پس از عيسى عليه السّلام از حيات و خدمت وى اطلاعى نداريم بقولى در « كوش » موعظه ى كرده و در آنجا شهيد شده است و بقولى در « يهوديّه » به خدمت مشغول بود كه يهود سنگسارش كردند . متّى خودش در انجيل خود باب نهم بند نهم ميگويد : عيسى مردى را كه متّى نام داشت ديد به باجگاه ( يعنى محل وصول عوارض ) نشسته به او گفت : از من پيروى كن او در حال برخاسته از عقب عيسى روانه شد . مرحوم بلاغى در الرحلة المدرسيّه